شب یلدا ۱۴۰۵ چند ساعت است؟ طول شب یلدا در شهرهای ایران

آخرین به‌روزرسانی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵ — زمان‌ها برای شب یلدای ۱۴۰۵ (دوشنبه ۳۰ آذر) محاسبه شده است.

شب یلدای ۱۴۰۵ شب دوشنبه ۳۰ آذر (۲۱ دسامبر ۲۰۲۶) است. در تهران آفتاب این روز حدود ساعت ۱۶:۵۵ غروب می‌کند و صبح سه‌شنبه ۱ دی حدود ساعت ۰۷:۱۰ طلوع می‌کند؛ یعنی شب یلدای تهران حدود ۱۴ ساعت و ۱۶ دقیقه طول می‌کشد. ولی طول این شب در همه‌ی ایران یکی نیست: در تبریز و اردبیل نزدیک به ۱۴ ساعت و نیم است و در چابهار حدود یک ساعت کوتاه‌تر. در ادامه جدول ۱۶ شهر، لحظه‌ی دقیق انقلاب زمستانی امسال و چند نکته‌ی جالب نجومی درباره‌ی این شب را آورده‌ایم.

طول شب یلدا ۱۴۰۵ در شهرهای ایران

جدول زیر زمان غروب آفتاب ۳۰ آذر، طلوع آفتاب ۱ دی و فاصله‌ی این دو (طول شب) را نشان می‌دهد. برای مقایسه، طول کوتاه‌ترین شب سال (شب ۳۱ خرداد ۱۴۰۵) هم آمده است. شهرها از طولانی‌ترین شب به کوتاه‌ترین مرتب شده‌اند.

همان‌طور که می‌بینید، هرچه به شمال کشور نزدیک‌تر شویم شب یلدا بلندتر است. دلیلش این است که در زمستان نیم‌کره‌ی شمالی، شهرهای شمالی‌تر زاویه‌ی کمتری با خورشید دارند و قوس کوتاه‌تری از حرکت روزانه‌ی خورشید را بالای افق می‌بینند. اختلاف طول شب یلدا بین اردبیل و چابهار حدود یک ساعت و ۳ دقیقه است.

انقلاب زمستانی ۱۴۰۵ دقیقاً چه ساعتی است؟

«انقلاب زمستانی» لحظه‌ای است که خورشید در جنوبی‌ترین نقطه‌ی مسیر سالانه‌اش در آسمان قرار می‌گیرد. در سال ۲۰۲۶ این لحظه ۲۱ دسامبر، ساعت ۲۰:۵۰ به وقت جهانی (UTC) است. به وقت ایران (۳.۵ ساعت جلوتر از وقت جهانی) این زمان می‌شود حدود ساعت ۰۰:۲۰ بامداد سه‌شنبه ۱ دی ۱۴۰۵؛ یعنی امسال انقلاب زمستانی دقیقاً وسط شب یلدا اتفاق می‌افتد، وقتی خیلی از خانواده‌ها هنوز دور هم بیدارند.

از این لحظه به بعد، روزها آرام‌آرام بلندتر می‌شوند. همین «بازگشت نور» است که در فرهنگ ایرانی پشتوانه‌ی جشن یلدا بوده و فردای آن را «روز اول زمستان» می‌دانیم.

یک نکته‌ی جالب: زودترین غروب، شب یلدا نیست

شاید فکر کنید چون شب یلدا بلندترین شب است، زودترین غروب و دیرترین طلوع سال هم همان روز است؛ ولی این‌طور نیست. طبق محاسبه‌ی ما برای تهران:

• زودترین غروب آفتاب حدود نیمه‌ی آذر است (نزدیک ۱۶ آذر، حدود ساعت ۱۶:۵۱)؛ یعنی چند روز قبل از یلدا غروب حتی زودتر از شب یلدا است.
• دیرترین طلوع آفتاب حدود نیمه‌ی دی است (نزدیک ۱۷ دی، حدود ساعت ۰۷:۱۴)؛ یعنی بعد از یلدا صبح‌ها هنوز چند هفته دیرتر روشن می‌شود.

دلیلش پدیده‌ای به اسم «معادله‌ی زمان» است: به خاطر بیضی بودن مدار زمین و کج بودن محورش، روز خورشیدی دقیقاً ۲۴ ساعت ساعتِ ما نیست. در هفته‌های اطراف یلدا، ظهر خورشیدی هر روز حدود نیم دقیقه دیرتر از روز قبل می‌شود؛ برای همین هم طلوع و هم غروب کمی به سمت ساعت‌های دیرتر جابه‌جا می‌شوند. با این حال فاصله‌ی غروب تا طلوع، یعنی طول شب، همچنان در شب یلدا به بیشترین مقدار می‌رسد.

اسم «یلدا» از کجا آمده؟

واژه‌ی «یلدا» از زبان سریانی وارد فارسی شده و در آن زبان به معنای «زایش» یا «تولد» است. مسیحیان سریانی‌زبان این واژه را برای جشن میلاد به کار می‌بردند و از طریق همسایگی با ایرانیان، این نام به شب آخر پاییز هم رسید. معلوم نیست این واژه دقیقاً از چه زمانی در فارسی رایج شده، ولی امروز «شب یلدا» و «شب چله» هر دو برای همین شب به کار می‌روند. «چله» به چهل روز اول زمستان («چله‌ی بزرگ») اشاره دارد که از فردای این شب شروع می‌شود.

در آذر ۱۴۰۱ (دسامبر ۲۰۲۲)، یونسکو «یلدا/چله» را با پرونده‌ی مشترک ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشری ثبت کرد. در توضیح یونسکو آمده که خانواده‌ها در «آخرین شب پاییز» در خانه‌ی بزرگ‌ترها جمع می‌شوند، میوه‌های سرخ مثل انار و هندوانه را نماد گرما می‌دانند و شب را با شعرخوانی، قصه‌گویی و بازی می‌گذرانند. برای آشنایی بیشتر با آیین‌ها، مطلب آداب و رسوم شب یلدا را بخوانید و اگر دنبال متن آماده برای دوستانتان هستید، پیام تبریک شب یلدا و شعرهای کوتاه یلدا را ببینید.

چرا شب یلدا طولانی‌ترین شب سال است؟

محور چرخش زمین حدود ۲۳.۴ درجه کج است. در زمستان نیم‌کره‌ی شمالی، این نیم‌کره از خورشید رو برمی‌گرداند و خورشید در آسمان ما پایین‌تر می‌ماند؛ برای همین مسیر روزانه‌اش بالای افق کوتاه‌تر می‌شود و روز کوتاه و شب بلند می‌شود. در لحظه‌ی انقلاب زمستانی این حالت به اوج می‌رسد. در نیم‌کره‌ی جنوبی (مثلاً استرالیا یا آرژانتین) دقیقاً برعکس است: همان شب، کوتاه‌ترین شب سال آن‌جاست.

سؤال‌های پرتکرار

شب یلدا ۱۴۰۵ چه روزی است؟

شب یلدای ۱۴۰۵ شب دوشنبه ۳۰ آذر ۱۴۰۵ (۲۱ دسامبر ۲۰۲۶) است و فردای آن، سه‌شنبه ۱ دی، اولین روز زمستان است.

شب یلدا چند ساعت است؟

در تهران حدود ۱۴ ساعت و ۱۶ دقیقه. در شهرهای شمال‌غرب مثل تبریز و اردبیل حدود ۱۴ ساعت و نیم و در جنوب شرقی مثل چابهار حدود ۱۳ ساعت و ۲۷ دقیقه است.

شب یلدا چقدر از شب‌های قبل و بعدش بلندتر است؟

تفاوت خیلی کم است. نزدیک انقلاب زمستانی طول شب روزبه‌روز فقط چند ثانیه تغییر می‌کند؛ برای همین چند شب اطراف یلدا تقریباً هم‌اندازه‌اند و اختلافشان در حد ثانیه است.

انقلاب زمستانی امسال چه ساعتی است؟

حدود ساعت ۰۰:۲۰ بامداد سه‌شنبه ۱ دی ۱۴۰۵ به وقت ایران (۲۰:۵۰ وقت جهانی ۲۱ دسامبر ۲۰۲۶).

کوتاه‌ترین شب سال چقدر است؟

کوتاه‌ترین شب سال حدود ۳۱ خرداد است. در تهران آن شب حدود ۹ ساعت و ۲۵ دقیقه طول می‌کشد؛ یعنی شب یلدا نزدیک به ۵ ساعت از آن بلندتر است.

منابع

یادداشت روش: زمان طلوع و غروب با معادله‌های خورشیدی NOAA برای مختصات مرکز هر شهر و به وقت رسمی ایران (UTC+3:30) محاسبه شده است. طلوع و غروب یعنی لحظه‌ای که لبه‌ی بالایی خورشید از افق صاف بالا می‌آید یا پایین می‌رود (با احتساب شکست نور جو). عددها را با جدول مستقل سایت sunrise-sunset.net برای تهران مقایسه کردیم و اختلاف حداکثر یک دقیقه بود. در محله‌های مختلف یک شهر، یا جایی که کوه افق را پوشانده، زمان واقعی ممکن است چند دقیقه فرق کند. «طول شب» در این مطلب از غروب تا طلوع است و هوای گرگ‌ومیش را هم شامل می‌شود.