آخرین به‌روزرسانی: ۱۸ آبان ۱۴۰۵
رابطه‌ی پاراسوشال (Parasocial) یعنی رابطه‌ی یک‌طرفه با کسی که تو را نمی‌شناسد؛ مثل حس صمیمیت با یک خواننده، بازیگر، اینفلوئنسر یا حتی یک چت‌بات هوش مصنوعی. تو از زندگی‌اش خبر داری، با او همدلی می‌کنی و گاهی حتی حس دوستی داری، ولی او از وجود تو بی‌خبر است. فرهنگ کمبریج «پاراسوشال» را واژه‌ی سال ۲۰۲۵ انتخاب کرد. در این مطلب معنی، تاریخچه، نشانه‌های پاراسوشال سالم و ناسالم و یک تست کوتاه را آورده‌ایم.
پاراسوشال یعنی چه؟
«پارا» یعنی «کنار» یا «شبه» و «سوشال» یعنی «اجتماعی»؛ پس پاراسوشال یعنی «شبه‌اجتماعی». این اصطلاح را دو جامعه‌شناس، دونالد هورتون و ریچارد وول، در سال ۱۹۵۶ ساختند تا رابطه‌ی بینندگان تلویزیون با چهره‌های تلویزیونی را توصیف کنند. حالا با شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی، این رابطه‌ها از همیشه روزانه‌ترند.
چرا پاراسوشال واژه‌ی سال ۲۰۲۵ شد؟
کمبریج ۲۷ آبان ۱۴۰۴ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۵) پاراسوشال را واژه‌ی سال اعلام کرد. به گفته‌ی کالین مک‌اینتاش، مسئول واژگان کمبریج، کلمه‌ای که روزی اصطلاحی تخصصی و دانشگاهی بود، حالا وارد زبان روزمره شده است. دو نمونه‌ای که رسانه‌ها به آن اشاره کردند: علاقه‌ی طرفداران به جزئیات نامزدی تیلور سوئیفت و تراویس کلسی، و نگرانی‌ها درباره‌ی وابستگی عاطفی آدم‌ها به چت‌بات‌هایی مثل ChatGPT. سیمونه شنال، استاد روان‌شناسی اجتماعی دانشگاه کمبریج، گفته که بسیاری از مردم با اینفلوئنسرها رابطه‌های پاراسوشال ناسالم و شدیدی می‌سازند که «کاملاً یک‌طرفه» است.
پاراسوشال سالم یا ناسالم؟
| سالم | ناسالم |
|---|---|
| از کار و محتوای او لذت می‌بری و الهام می‌گیری | احساس می‌کنی او «مال» توست یا به تو بدهکار است |
| زندگی و رابطه‌های واقعی‌ات سر جایش است | وقت و احساست بیشتر صرف او می‌شود تا آدم‌های واقعی |
| می‌دانی تصویرش گزینش‌شده است | فکر می‌کنی او را واقعاً می‌شناسی |
| از اتفاقات زندگی‌اش خوشحال یا ناراحت می‌شوی | از اتفاقات زندگی‌اش به‌شدت به هم می‌ریزی یا عصبانی می‌شوی |
تست کوتاه
- بیشتر از دوستان واقعی‌ات درباره‌ی زندگی یک سلبریتی می‌دانی؟
- وقتی چهره‌ی محبوبت پستی نمی‌گذارد، دلتنگ یا نگران می‌شوی؟
- برای دفاع از او در کامنت‌ها با غریبه‌ها دعوا می‌کنی؟
- درباره‌ی مسائل شخصی‌ات بیشتر با یک چت‌بات حرف می‌زنی تا آدم‌ها؟
۲ «بله» یا بیشتر: شاید وقت آن است که کمی از وقتت را به رابطه‌های دوطرفه بدهی. این تست ابزار علمی نیست.
پاراسوشال و اصطلاحات نزدیک
- دلولو: وقتی رابطه‌ی پاراسوشال به خیال‌بافی می‌رسد؛ «یه روز با هم ازدواج می‌کنیم!»
- گلیز: تعریف بی‌حد از چهره‌ی محبوب.
- فومو: ترس از جا ماندن از خبرها و استوری‌های او.
سؤال‌های پرتکرار
رابطه‌ی پاراسوشال یعنی چه؟
یعنی رابطه‌ی یک‌طرفه با کسی که تو را نمی‌شناسد، مثل یک سلبریتی یا اینفلوئنسر.
رابطه‌ی پاراسوشال بد است؟
نه لزوماً؛ می‌تواند الهام‌بخش و سرگرم‌کننده باشد. مشکل وقتی است که جای رابطه‌های واقعی را بگیرد.
رابطه با هوش مصنوعی پاراسوشال است؟
کمبریج در توضیح واژه‌ی سال، وابستگی عاطفی به چت‌بات‌ها را هم نمونه‌ای از همین پدیده دانسته است.
منابع
این مطلب را تحریریه‌ی جوان ایرانی با مرور منابع بالا نوشته است. اینفوگرافیک تاریخچه، جدول مقایسه و تست کوتاه را خودمان آماده کرده‌ایم.
