هنگام زلزله چه کنیم؟ راهنمای قبل، حین و بعد از زلزله

آخرین به‌روزرسانی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵ — راهنما با منابع رسمی ایمنی و زلزله‌شناسی بازبینی شد.

به محض حس لرزش، همان‌جا که هستید بخوابید، پناه بگیرید و نگه دارید (Drop, Cover, Hold On): روی دست و زانو بنشینید، سر و گردن را با دست یا زیر یک میز محکم بپوشانید و تا قطع کامل لرزش همان‌جا بمانید. وسط لرزش بیرون یا به اتاق دیگر ندوید و زیر چارچوب در نروید. این توصیه‌ی مشترک Ready.gov، صلیب سرخ آمریکا، CDC و برنامه‌ی ShakeOut است.

هر بار زمین می‌لرزد، این سؤال دوباره پرجست‌وجو می‌شود. برای بزرگی و کانون هر زلزله فقط به اعلام رسمی مرکز لرزه‌نگاری کشوری وابسته به مؤسسه‌ی ژئوفیزیک دانشگاه تهران تکیه کنید؛ این مؤسسه داده‌های لرزه‌ای ملی ایران را مدیریت می‌کند. اگر کنجکاوید خود زلزله از کجا می‌آید، مطلب زلزله چگونه به وجود می‌آید را بخوانید.

کجا هستید؟ چه کنید؟ (در یک نگاه)

حین زلزله: چه بکنیم و چه نکنیم

1. بخوابید: روی دست و زانو بنشینید تا زمین نخورید.
2. پناه بگیرید: سر و گردن را با یک دست بپوشانید و اگر میز محکمی نزدیک است زیرش بخزید؛ وگرنه کنار دیوار داخلی دور از پنجره. فقط وقتی بخزید که بدون عبور از آوار به جای بهتری برسید.
3. نگه دارید: پایه‌ی میز را بگیرید و آماده باشید با آن جابه‌جا شوید. بدون پناه، سر و گردن را با هر دو دست نگه دارید.

کارهایی که نباید کرد

• دویدن به بیرون: به گفته‌ی ShakeOut دویدن روی زمینی که حرکت می‌کند خطرناک است؛ ممکن است زمین بخورید یا آوار و شیشه رویتان بریزد.
• رفتن به اتاق دیگر یا راه‌پله: CDC می‌گوید به اتاق دیگر نروید. منابعی که دیدیم درباره‌ی پله توصیه‌ی جدا ندارند، اما قاعده‌شان این است که وسط لرزش جابه‌جا نشوید.
• آسانسور: ممکن است برق برود و گیر بیفتید.
• چارچوب در: در ساختمان‌های امروزی امن‌تر نیست.

بعد از زلزله

• اطراف را ببینید: قبل از بلند شدن نگاه کنید و کفش محکم بپوشید، چون ممکن است کف خانه پر از شیشه باشد.
• پس‌لرزه: منتظرش باشید و با هر لرزش تازه دوباره پناه بگیرید.
• آسیب‌ها: اول خودتان را بررسی کنید، بعد اگر آموزش دیده‌اید به دیگران کمک کنید.
• بوی گاز: تا مطمئن نشده‌اید نشتی نیست، کبریت، فندک و کلید برق را روشن نکنید و به‌جای شمع چراغ‌قوه بردارید. اگر به نشتی شک دارید بیرون بروید و از جای امن به اورژانس و شرکت گاز خبر دهید.
• شیر گاز و فیوز: FDMA ژاپن می‌گوید پیش از ترک خانه کلید اصلی برق را قطع و شیر اصلی گاز را ببندید؛ صلیب سرخ هم قطع هر تأسیسات آسیب‌دیده را توصیه می‌کند.
• ساختمان آسیب‌دیده: سریع بیرون بروید، فاصله بگیرید و دوباره وارد نشوید.
• زیر آوار: دهان و بینی را با پارچه بپوشانید و به‌جای فریاد، پیامک بدهید، به لوله یا دیوار ضربه بزنید یا سوت بزنید.
• پیامک به‌جای تماس: طبق FCC و FEMA تماس غیرضروری نگیرید، پیامک بدهید و اگر تماس وصل نشد ده ثانیه صبر کنید.
• خبر رسمی: از رادیوی باتری‌دار، تلویزیون و هشدارهای رسمی پیگیری کنید، نه از شایعه.
• آوار: با آستین و شلوار بلند، دستکش کار و کفش کف‌ضخیم کار کنید و آوار سنگین را تنها جابه‌جا نکنید.

قبل از زلزله: آماده شدن

کیف اضطراری

صلیب سرخ و CDC کیفی برای دست‌کم سه روز توصیه می‌کنند.

صلیب سرخ کیسه‌ای کنار تخت هم پیشنهاد می‌کند: کفش محکم، چراغ‌قوه، عینک، ماسک و سوت.

محکم کردن وسایل سنگین

تلویزیون، قفسه، آینه، آبگرمکن و یخچال را با تسمه یا قلاب به دیوار ببندید و وسایل سنگین و شکستنی را پایین بگذارید (Ready.gov، صلیب سرخ، CDC).

نقطه‌ی امن هر اتاق

در هر اتاق جای پناه را از قبل پیدا کنید: زیر میز محکم یا کنار دیوار داخلی، دور از پنجره. CDC می‌گوید برای هر اتاق دو راه خروج مشخص کنید و به همه‌ی اعضای خانواده یاد بدهید شیر اصلی گاز، آب و کلید برق را ببندند.

برنامه‌ی خانوادگی و محل قرار

یک محل قرار بیرون از خانه و یک رابط در شهری دیگر انتخاب کنید تا همه به او خبر بدهند (Ready.gov). مطمئن شوید همه پیامک بلدند (FCC) و «بخوابید، پناه بگیرید، نگه دارید» را با خانواده تمرین کنید.

افسانه‌ها و واقعیت‌ها

کودکان و حیوان خانگی

CDC پیشنهاد می‌کند برنامه را با بچه‌ها مرور کنید و بگذارید در بستن کیف کمک کنند و اسباب‌بازی محبوبشان را داخلش بگذارند. هنگام بحران آرام بمانید و ساده توضیح دهید. اگر مدرسه تخلیه شد، تا مسئولان اعلام نکرده‌اند برای بردن بچه نروید. بعد از آن کودک را کنار خود نگه دارید، در پاکسازی آوار شرکتش ندهید و مراقب نشانه‌های اضطراب باشید.

حیوان خانگی را در برنامه حساب کنید و غذا و آبش را در کیف بگذارید (Ready.gov).

سؤال‌های پرتکرار

زیر چارچوب در بایستیم؟

نه. USGS، CDC و ShakeOut می‌گویند در خانه‌های امروزی چارچوب در امن‌تر نیست؛ زیر میز محکم یا کنار دیوار داخلی پناه بگیرید.

بیرون بدویم یا داخل بمانیم؟

داخل بمانید تا لرزش تمام شود؛ دویدن روی زمین لرزان به زمین خوردن و برخورد با آوار ختم می‌شود. اگر بیرون هستید، بیرون بمانید و از ساختمان‌ها دور شوید.

پس‌لرزه چقدر طول می‌کشد؟

به گفته‌ی USGS پس‌لرزه‌ها ممکن است روزها، ماه‌ها و بعد از زلزله‌های خیلی بزرگ سال‌ها ادامه پیدا کنند. تعدادشان کم می‌شود؛ تقریباً روز اول ده برابر روز دهم پس‌لرزه دارد. اما بزرگی‌شان کم نمی‌شود و پس‌لرزه‌ی قوی بعدها هم ممکن است.

کیف اضطراری چه داشته باشد؟

آب و غذا برای دست‌کم سه روز، چراغ‌قوه و باتری، رادیو، کمک‌های اولیه، سوت، ماسک، دارو، شارژر و کپی مدارک.

منابع

یادداشت روش: هر توصیه از صفحه‌های رسمی بالا خوانده و منبعش کنارش آمده است. جایی که منابع فرق داشتند (مثل زمان خاموش کردن اجاق) توصیه‌ی محتاطانه‌تر را آوردیم و جایی که منبعی نبود (مثل پله) همین را گفتیم. درباره‌ی هیچ زلزله‌ی مشخصی عدد ننوشته‌ایم. این متن جای آموزش امداد و دستور مسئولان محلی را نمی‌گیرد.