با در نظر گرفتن گرمای طاقت فرسای تابستان، پیشگیری از گرمازدگی در بیماران قلبی به یکی از دغدغههای اصلی خانوادهها تبدیل شده است. گرما با گشاد کردن عروق و افزایش ضربان، فشار مضاعفی به سیستم قلبی عروقی وارد میکند. این یعنی بیماران قلبی بیش از هر گروه دیگری آسیبپذیر هستند. در این مطلب قصد داریم به سراغ راهکارهایی برویم که شاید بسیاری از ما از آنها غافل هستیم. از تنظیم دقیق مصرف مایعات گرفته تا انتخاب لباس مناسب و حتی چگونگی برخورد با داروها در روزهای داغ، همه را بررسی خواهیم کرد. توصیههای کلیدی متخصصان قلب در روزهای خیلی گرم همراه با راهکارهای ساده و کاربردی؛ از مدیریت مصرف مایعات تا انتخاب لباس مناسب و مراقبتهای دارویی در تابستان.
پیشگیری از گرمازدگی در بیماران قلبی
با فرا رسیدن فصل گرما، بیماران قلبی بیش از هر گروه دیگری در معرض آسیبهای ناشی از افزایش دما قرار میگیرند. در این بخش به بررسی روشهای پیشگیری از گرمازدگی در این بیماران میپردازیم.
مدیریت برنامه روزانه و دوری از گرمای زیاد
یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری، پرهیز از خروج غیرضروری در ساعات اوج گرماست. پزشکان تأکید دارند که بین ساعتهای ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر که شدت تابش آفتاب در بالاترین سطح خود قرار دارد، بیماران قلبی باید در فضای خنک و دارای تهویه باقی بمانند. در صورت اجبار به خروج از منزل، بهتر است مدت زمان حضور در فضای باز به حداقل ممکن کاهش یابد و فعالیتهای روزانه به ساعات خنکتر، مانند اوایل صبح یا پس از غروب آفتاب، موکول شود.
تنظیم دقیق مصرف مایعات
نوشیدن آب کافی، اصلیترین روش برای جبران مایعات از دست رفته از طریق تعریق است. با این حال، این توصیه برای تمام بیماران قلبی یکسان نیست. افرادی که به نارسایی قلبی مبتلا هستند یا داروهای ادرارآور مصرف میکنند، باید میزان مایعات دریافتی خود را با دقت و بر اساس دستور پزشک معالج تنظیم کنند تا از تجمع مایعات در بدن جلوگیری شود. نوشیدن آب به موقع ضروری است، اما زیادهروی در آن برای برخی بیماران میتواند خطرآفرین باشد.
پیشگیری از گرمازدگی در محل کار چگونه است؟ ویژه کارگران ساختمانی و فضای باز:
پیشگیری از گرمازدگی در محل کار
انتخاب پوشش مناسب
لباسهایی که میپوشید، نقش مستقیمی در چگونگی واکنش بدن به گرما دارند. به بیماران قلبی توصیه میشود از پوشیدن لباسهای تنگ و تیره که گرما را جذب میکنند، خودداری کنند. انتخاب لباسهای نخی، گشاد و با رنگ روشن به تهویه بهتر پوست و دفع مؤثرتر گرما کمک زیادی میکند. استفاده از کلاه لبهدار و عینک آفتابی نیز در زمان حضور در فضای باز، محافظت بیشتری را به همراه دارد.
توجه به تداخلات دارویی در هوای گرم
بسیاری از داروهای رایج قلب، از جمله بتابلاکرها و داروهای ادرارآور، میتوانند توانایی طبیعی بدن برای تنظیم دما و حفظ تعادل مایعات را تحت تأثیر قرار دهند این موضوع به آن معناست که در روزهای گرم، ممکن است نیاز به بازبینی و تنظیم مجدد دوز داروها توسط پزشک وجود داشته باشد. بیماران هرگز نباید به صورت خودسرانه در مصرف داروهای خود تغییر ایجاد کنند. زیرا کار میتواند عواقب جبرانناپذیری را به دنبال داشته باشد.
شناخت علائم هشدار از گرفتگی ساده تا تنگی نفس
آگاهی از علائم اولیه گرمازدگی، نقشی کلیدی در پیشگیری از وقوع بحرانهای جدیتر ایفا میکند. احساس سرگیجه، ضعف ناگهانی، سردرد شدید، گرفتگی عضلات و تپش قلب نامنظم، همگی از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. در صورت بروز تنگی نفس یا درد قفسه سینه، وضعیت اورژانسی تلقی شده و بیمار باید سریعاً به یک محیط خنک منتقل شده و با اورژانس تماس بگیرد.
نکات کلیدی در مصرف داروهای قلبی در روزهای بسیار گرم
- مصرف داروهای قلبی در گرما، نیازمند دقت مضاعفی است، زیرا تعریق زیاد، تعادل آب و املاح را بر هم میزند و این موضوع مستقیماً بر عملکرد برخی از رایجترین داروها اثر میگذارد.
- دیورتیکها یا همان ادرارآورها، با گرما دست به دست هم میدهند و خطر کمآبی و افت فشار را افزایش میدهند؛ پس اگر چنین دارویی مصرف میکنید، باید مراقب نشانههای هشدار باشید.
- داروهای مهارکننده ACE و سارتانها، در اوج گرما ممکن است فشار را بیش از حد پایین بیاورند، بویژه اگر مایعات کافی به بدن نرسیده باشد. پس اندازهگیری منظم فشار در ساعات گرم روز، یک اصل غیرقابلچشمپوشی است.
- مسدودکنندههای بتا، توانایی بدن برای تطابق با گرما را کاهش میدهند و حس خستگی یا کوفتگی را تشدید میکنند؛ در چنین روزهایی بهتر است فعالیتهای سنگین را به اول صبح یا شب موکول کنید.
- آسپرین و سایر رقیقکنندههای خون، اگر در هوای گرم باعث گشاد شدن عروق محیطی شوند، احتمال خونریزیهای زیرپوستی یا کبودیهای بیدلیل را بیشتر میکنند. پس هرگونه تغییر در رنگ یا دمای پوست را جدی بگیرید.
- نگهداری داروها هم حکایت خودش را دارد. دور از نور و رطوبت، و هرگز در داشبورد ماشین یا کنار پنجره، چون گرما ساختار شیمیایی آنها را دستخوش تغییر میکند و اثربخشی را کم میکند.
- اگر احساس بیحالی یا تپش نامنظم داشتید، به هیچ وجه مصرف خودسرانه دوز اضافی را امتحان نکنید؛ این روزها بهتر است با پزشکتان یک برنامه مشخص برای تنظیم دوز در روزهای داغ هماهنگ کنید.
خواص هندوانه برای آبرسانی و قلب چیست؟ با نکات مصرف روزانه آن در این مطلب آشنا شوید:
خواص هندوانه برای آبرسانی و قلب
توصیههای مهم برای بیماران قلبی در تابستان
در اوج گرما، بیماران قلبی بهتر است پیش از هر اقدامی با پزشک خود درباره میزان فعالیت و نوع داروها مشورت کنند. زیرا گرما خودش عاملی پنهان برای فشار بر قلب است. نوشیدن آب کافی اما به صورت جرعه جرعه در طول روز، نه یکباره، به تنظیم گردش خون کمک کرده و از غلیظ شدن خون جلوگیری میکند. پرهیز از خروج از خانه در اوج گرمای ظهر و انتخاب ساعات خنک اول صبح یا پس از غروب برای پیادهروی آرام، یک اصل ساده اما بسیار مؤثر محسوب میشود. هرگز برای خنک شدن سریع، دوش آب سرد نگیرید، زیرا این کار عروق را دچار شوک میکند. اگر احساس سنگینی، تنگی نفس یا تپش نامنظم داشتید، به جایگاهی سایه و خنک بروید و با مرکز درمانی تماس بگیرید. گاهی یک لیوان شربت خاکشیر یا تخم شربتی ولرم، هم عطش را فرو مینشاند هم برای قلب آرامش بخشتر از نوشیدنیهای یخزده است.
اقدامات اشتباه در برخورد با گرمازدگی بیماران قلبی
با آغاز روزهای گرم سال، یکی از چالشهای جدی که خانوادهها و حتی خود بیماران قلبی با آن روبرو میشوند، مدیریت علائم گرمازدگی در کنار بیماری زمینهای قلب است. متأسفانه بسیاری از ما در مواجهه با این شرایط، از روی ناآگاهی یا ترس، دست به اقداماتی میزنیم که وضعیت را بحرانیتر میکند. در این قسمت به چهار نمونه از این اشتباهات رایج اشاره میکنیم.
خنک کردن سریع و ناگهانی بدن با آب یخ یا دوش سرد
شاید اولین غریزه ما هنگام مواجهه با فردی که از گرما بیحال شده، این باشد که او را سریعاً زیر دوش آب سرد ببریم یا کیسه یخ روی گردن و سینهاش بگذاریم. این اقدام برای یک فرد سالم ممکن است خطر چندانی نداشته باشد، اما در بیماران قلبی، این تغییر دمای ناگهانی میتواند اسپاسم عروقی شدیدی ایجاد کند. عروق کرونر در اثر سرما به شدت منقبض میشوند و این انقباض، رسیدن خون به عضله قلب را با اختلال مواجه میکند. به جای این کار، بهتر است بیمار را به جای خنک و دارای تهویه مناسب منتقل کنید، لباسهای اضافی را از تنش خارج کنید و با پارچهای نمناک و خنک نه سرد، پیشانی و مچهای او را به آرامی خنک کنید. کاهش تدریجی دما، اصل کلیدی در این شرایط است.
اصرار به مصرف مایعات خیلی سرد یا نوشیدنیهای محرک
بسیاری از ما فکر میکنیم در گرمازدگی، هر چه مایع سردتر باشد، تأثیر بهتری دارد. در حالی که برای بیماران قلبی، ورود حجم زیادی از مایع بسیار سرد به معده، میتواند از طریق عصب واگ، ضربان قلب را تحت تأثیر قرار داده و حتی موجب بروز آریتمی شود. نوشیدنیهای حاوی کافئین یا قند بالا، مانند چای پررنگ یا نوشابههای گازدار، فشار خون را دستخوش تغییرات ناگهانی میکنند و بار کاری قلب را افزایش میدهند. بهترین گزینه، آب ولرم یا کمی خنک همراه با کمی نمک و شکر مثل محلول ORS است که به آرامی و جرعهجرعه به بیمار داده شود.
قطع یا تغییر خودسرانه داروهای قلبی
یکی از باورهای غلط و بسیار خطرناک در روزهای گرم، این است که بیماران قلبی تصور میکنند چون تعریق کردهاند و فشار خونشان افت پیدا کرده، باید مصرف داروهای فشار خون یا دیورتیکها (ادرارآورها) را قطع یا کم کنند. این تصمیم خودسرانه میتواند فاجعه بار باشد. قطع ناگهانی برخی داروهای قلبی، ریباند فشار خون یا تشدید نارسایی قلبی را به همراه دارد. در گرمازدگی، ممکن است تعادل الکترولیتها به هم بخورد و تغییر دز دارو بدون نظر پزشک، این عدم تعادل را تشدید کند. تنها کاری که باید کرد، مشورت تلفنی با پزشک معالج یا اورژانس است و هرگز نباید به تنهایی مقدار یا زمان مصرف دارو را تغییر داد.
بیتوجهی به علائم هشداردهنده
گاهی بیمار یا اطرافیان، علائمی مثل سنگینی قفسه سینه، تنگی نفس، عرق سرد و گیجی را به حساب گرمای هوا میگذارند و فکر میکنند با استراحت در خانه برطرف میشود. این کمتوجهی یکی از مهمترین اشتباهات است. گرمازدگی در یک بیمار قلبی، میتواند پوششی برای شروع یک سکته قلبی باشد. اگر بیمار بعد از چند دقیقه استراحت در جای خنک، همچنان دچار درد قفسه سینه، رنگ,پریدگی یا کاهش سطح هوشیاری بود، هیچوقت منتظر نمانید. تماس با اورژانس و انتقال سریع به بیمارستان، از هر اقدام خانگی دیگری مؤثرتر است. در این شرایط، حفظ خونسردی و سرعت در تصمیمگیری، حرف اول را میزند.
علت تیر کشیدن قلب در جوانان چیست؟ بررسی دلایل شایع آن از استرس تا مشکلات جدی در این مطلب:
علت تیر کشیدن قلب در جوانان
سؤالات متداول در مورد پیشگیری از گرمازدگی در بیماران قلبی
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
آیا بیماران قلبی در روزهای گرم باید مصرف مایعات را کاملاً قطع کنند تا فشار روی قلب کم شود؟
خیر قطع کامل مایعات خطرناک است و باعث غلیظ شدن خون و افزایش کار قلب میشود. این بیماران باید مایعات را به صورت مرتب و با حجم کم مثلاً هر نیم ساعت چند جرعه بنوشند، ترجیحاً آب ولرم یا دوغ بدون گاز. میزان کل مایعات را باید با پزشک مشورت کنند، اما به هیچ وجه تشنگی را نادیده نگیرند.
آیا استفاده از کولر آبی یا فن برای این بیماران تفاوت دارد؟
کولر آبی با ایجاد رطوبت، گاهی تنفس را سختتر میکند، به ویژه در هوای بسیار گرم. فن هوای خشک را به حرکت درمیآورد و کمک به تعریق میکند. اما اگر دمای محیط از ۳۵ درجه بالاتر رود، فن به تنهایی کافی نیست. بهتر است در گرمای شدید از کولر گازی با تنظیم دمای معتدل ۲۴ تا ۲۶ درجه استفاده شود و از وزش مستقیم باد روی بدن پرهیز گردد.
ورزش یا پیادهروی در ساعات اولیه صبح برای قلب مفید است یا خطرناک؟
در روزهای بسیار گرم، حتی ساعات اولیه صبح نیز ممکن است رطوبت و گرما بالا باشد. بهترین زمان، دو ساعت پس از غروب آفتاب است که زمین خنک میشود. فعالیت باید سبک و کوتاه حداکثر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه باشد و بیمار هر گونه تپش یا تنگی نفس را جدی بگیرد. همراه داشتن آب و پوشیدن لباس نخی روشن الزامی است.
آیا دوش آب سرد یا حوله خنک روی گردن به پیشگیری از گرمازدگی کمک میکند؟
بله اما به شرطی که آب خیلی سرد نباشد، زیرا انقباض ناگهانی عروق میتواند به قلب فشار آورد. بهتر است از حوله آغشته به آب ولرم یا خنک نه یخ روی مچ دستها، گردن و پیشانی استفاده شود. دوش گرفتن با آب ولرم و سپس نشستن در محیط خنک، بسیار مؤثرتر از دوش آب سرد است و خطر افت فشار ناگهانی را کاهش میدهد.
اگر بیمار قلبی دچار تعریق شدید و ضعف شود، آیا باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد یا در خانه اقدام کنیم؟
تعریق سرد، گیجی، و کاهش ادرار از علائم هشدار هستند. در این حالت، ابتدا بیمار را به جای سایهدار و خنک منتقل کنید، لباسهای اضافی را باز کنید و به او آب یا شربت او آر اِس در صورت نداشتن محدودیت سدیم بدهید. اگر پس از ۱۰ دقیقه حالش بهبود نیافت یا درد قفسه سینه داشت، بدون معطلی با اورژانس تماس بگیرید و هرگز او را به حال خود رها نکنید.
سخن پایانی
بیماران قلبی در روزهای داغ نباید منتظر بمانند تا علائم هشدار جدی شوند، بلکه با کمی دقت در مصرف مایعات، انتخاب لباس مناسب و مشورت با پزشک درباره داروها، میتوان از بسیاری از بحرانها پیشگیری کرد. گرمای تابستان قابل مدیریت است، به شرطی که نقشه راه مشخصی داشته و از اقدامات عجولانه و خودسرانه پرهیز کنید. هر تغییری در حال عمومی، هر تپش نامنظم یا خستگی بیدلیل را جدی بگیرید و خجالت نکشید که کمک بخواهید. پیشگیری، همیشه کمهزینهتر و مطمئنتر از درمان اورژانسی است. امیدواریم این نکات کمکی باشد تا روزهای گرم سال را با آرامش و سلامت بیشتری پشت سر بگذاریم. اگر شما یا نزدیکانتان تجربهای در زمینه پیشگیری از گرمازدگی در بیماران قلبی دارید، خوشحال میشویم آن را با ما و دیگر خوانندگان مجله جوان ایرانی به اشتراک بگذارید.
