به گزارش رکنا از روابط عمومی موزه سینمای ایران، آیین ششمین «نشان عالی خورشید» روز پنجشنبه نهم مهرماه با حضور فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، احمد ضابطی‌جهرمی، همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، محمدمهدی عسگرپور، مدیرعامل خانه هنرمندان ایران، فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، منوچهر شاهسواری، محمد حمیدی‌مقدم، مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، سعید رشتیان، رامین حیدری فاروقی، محمد صوفی، محمد تهامی‌نژاد، فخرالدین سیدی، ارد عطارپور، مرتضی رزاق‌کریمی، مهدی زمانپور کیاسری و جمعی از سینماگران، مستندسازان و اهالی رسانه در سالن «فردوس» موزه سینمای ایران برگزار شد. اجرای این مراسم را حامد شکیبانیا، مستندساز، بر عهده داشت.
برای بیش از پنجاه سال تلاش در سینمای مستند
حامد شکیبانیا در ابتدای مراسم با اشاره به جایگاه احمد ضابطی‌جهرمی گفت: «امروز در آیین اهدای ششمین «نشان عالی خورشید» دور هم جمع شده‌ایم برای به خاطر سپردن بیش از ۵۰ سال تلاش مستمر، شکوفنده و پربار؛ برای اهدای نشان به استاد دکتر احمد ضابطی‌جهرمی.»
در ادامه، ویدئویی از دوره‌های پیشین اهدای «نشان عالی خورشید» و همچنین فیلم زندگی‌نامه احمد ضابطی‌جهرمی برای حاضران پخش شد.
رزاق‌کریمی: ضابطی‌جهرمی سازنده گفتمان در سینمای مستند است
مرتضی رزاق‌کریمی، رئیس هیئت امنای «نشان عالی خورشید»، در سخنانی با اشاره به ویژگی‌های علمی و حرفه‌ای احمد ضابطی‌جهرمی گفت: «از دید من، ضابطی‌جهرمی سازنده گفتمان در سینمای مستند است. اهمیت فعالیت‌های او فقط در فیلم‌ها و کتاب‌هایش نیست؛ حتی نمی‌توان نقش سال‌های تدریس او را تنها در یک ویژگی خلاصه کرد. شاید یکی از مهم‌ترین خصوصیت‌های او، نقش‌اش در شکل‌گیری ادبیات، دانش و گفتمان نظری سینمای مستند باشد.»
او ادامه داد: «ضابطی‌جهرمی مستند را فقط یک محصول تصویری نمی‌بیند، بلکه درباره ماهیت گونه‌ها، ساختارها، زبان و نسبت آن با واقعیت همواره فکر کرده و بخشی از این اندیشه و تجربه را وارد ادبیات تخصصی سینمای مستند کرده است.»
رزاق‌کریمی، پیوند میان تجربه عملی و دانش نظری را از دیگر ویژگی‌های ضابطی‌جهرمی دانست و گفت: «او میان عمل سینمایی و تفکر نظری، پژوهش، تدوین، مستندسازی، نویسندگی و آموزش پیوند ایجاد کرده است؛ تجربه سینمایی را به دانش تبدیل کرده و دانش را وارد آموزش و تجربه سینمایی کرده است.»
او همچنین نقش ضابطی‌جهرمی در شکل‌گیری حافظه مکتوب سینمای مستند را مورد توجه قرار داد و افزود: «فیلمسازان زیادی هستند که تجربیات مهمی دارند و فیلم‌های خوبی ساخته‌اند، اما اغلب این تجربه‌ها به دانش مکتوب تبدیل نشده است. از کارهای مهم استاد جهرمی این است که نه فقط تجربیات خودش، بلکه دانش دیگران را جمع‌آوری، ترجمه و تدوین کرده و به نسل جدید منتقل می‌کند. بنابراین او توانسته بین نسل‌های مختلف پیوند ایجاد کند.»
رزاق‌کریمی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به مفهوم «خورشید» گفت: «خورشید بیش از هر چیز نماد روشنی و آگاهی است و او کسی است که بیشتر عمر خود را صرف روشن کردن مفاهیم، دانش، تاریخ و زبان سینمای مستند کرده است.»
او افزود: «پاسداشت ضابطی‌جهرمی فقط تقدیر از یک کارنامه نیست، بلکه پاسداشت دانش و تجربه‌ای است که اگر به نسل‌های بعد منتقل شود، می‌تواند چراغ راه آینده سینمای مستند باشد.»
در ادامه، یادداشت فاطمه بوربور، تهیه‌کننده برنامه «نردبان»، درباره تجربه‌های او از مواجهه با احمد ضابطی‌جهرمی برای حاضران قرائت شد.
تهامی‌نژاد: او به سینمای مستند هویت نظری بخشید
محمد تهامی‌نژاد، مستندساز و پژوهشگر، سخنران بعدی این مراسم بود. او با اشاره به وضعیت سینمای مستند در دهه ۵۰ و سال‌های پس از آن گفت: «در دهه ۵۰ شمسی، بارها از اغلب مستندسازان و از جمله خود من سؤال می‌شد که چه زمانی قرار است فیلم بسازید؛ انگار مستند ساختن به معنای واقعی، فیلم ساختن تلقی نمی‌شد و سینمای مستند در حاشیه سینمای ایران قرار داشت.»
او افزود: «به گمان من، استاد ضابطی‌جهرمی با درک درست تاریخی از زمان و شناخت نقشی که سینمای مستند می‌توانست در آن دوره ایفا کند، پا به عرصه آموزش سینمای مستند گذاشت.»
تهامی‌نژاد در ادامه با اشاره به منظومه فکری ضابطی‌جهرمی گفت: «در همان سال‌ها، هنگامی که زیبایی‌شناسی فیلم مستند را زیبایی‌شناسی واقعیت مطرح کردید، مسئله مهمی را پیش کشیدید؛ اینکه مستند را نمی‌توان صرفاً به دریافت آینه‌وار واقعیت تقلیل داد.
شما در آثارتان نشان دادید که مستندسازان در گونه‌های مختلف مستند، شکل‌های گوناگونی از واقعیت را روایت می‌کنند.»
او «بومی‌سازی نظریه‌ها و پیوند دادن جهان نظری با زیست جهان ایرانی» را از دیگر ویژگی‌های کار ضابطی‌جهرمی دانست و اظهار داشت: «شاید همین بومی‌سازی، باستان‌شناسی رسانه و پیوند زدن جهان نظریه با زیست جهان ایرانی بود که به استاد اجازه داد به قلب فرم مستند نزدیک شود و این نظریه را بسط دهد که فرم مستند، انسانی‌ترین و آزادترین نوع فیلم است.»
تهامی‌نژاد در پایان گفت: «شاید به همین دلیل است که سخن گفتن از آثار شما، سخن گفتن از یک کارنامه یا گذشته نیست، بلکه سخن گفتن از بخشی از حافظه و دانش امروز سینمای مستند ایران است.»
در بخش دیگری از مراسم، ویدئویی از معرفی کتاب‌های احمد ضابطی‌جهرمی پخش و یادداشت لیلا فولادوند، رئیس هیئت‌مدیره انجمن مستندسازان حیات وحش، قرائت شد. حبیب‌نژاد و مهدی زمانپور کیاسری نیز از دیگر سخنرانان این مراسم بودند.
همچنین ویدئویی از منتخب آثار مستند احمد ضابطی‌جهرمی برای حاضران به نمایش درآمد و پس از قرائت یادداشت حسین زارع‌زاده، مدیر شبکه مستند، و پخش پیام تصویری معین کریم‌الدینی، فیلمساز، رامین حیدری فاروقی درباره ارتباط «نشان عالی خورشید» با مفهوم تابناکی و شخصیت ضابطی‌جهرمی سخن گفت.
او اظهار داشت: «در فرهنگ ایرانی، سابقه دیرینه‌ای از نور و تابناکی داریم و این مفهوم پژواک بلندی در کیفیت زندگی انسان‌ها دارد. امروز، «نشان عالی خورشید» با پاسداشت ضابطی‌جهرمی تابناک‌تر شده است.»
اهدای ششمین «نشان عالی خورشید»
در ادامه مراسم، فیلم «سنگ جان» ساخته آرتا تاری در بزرگداشت احمد ضابطی‌جهرمی پخش شد.
سپس با حضور محمد تهامی‌نژاد، رامین حیدری فاروقی، سعید رشتیان، مرتضی رزاق‌کریمی، ارد عطارپور، پنج دارنده «نشان عالی خورشید»، فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، و همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، از احمد ضابطی‌جهرمی با اهدای لوح تقدیر و ششمین «نشان عالی خورشید» تجلیل شد. در این بخش، بیانیه هیئت امنای «نشان عالی خورشید» در پاسداشت فعالیت‌های این نویسنده، پژوهشگر و مستندساز نیز قرائت شد.
ضابطی‌جهرمی: به دانشجویانم می‌گویم باور کنند که می‌توانند
احمد ضابطی‌جهرمی در پایان مراسم با اشاره به تأثیر فریدون رهنما بر مسیر حرفه‌ای خود گفت: «برای کارهای مهم و کارهایی که دوست داریم، وقت کم داریم و معمولاً عجله داریم که باعث افت کیفیت می‌شود. کار من در این جلسه، ارادت‌ورزی است. من ارادتمند پدر و مادرم هستم.»
او با روایت بخشی از خاطرات دوران نوجوانی و ورودش به تهران برای تحصیل در رشته سینما و تلویزیون ادامه داد: «۱۵ ساله بودم که از جهرم برای ادامه تحصیل در رشته سینما و تلویزیون به تهران آمدم. سال ۱۳۴۹ بود. فریدون رهنما در مصاحبه دوره اول مدرسه سینما و تلویزیون از من می‌پرسید که آن همه فیلم را چگونه دیده‌ای؟ من می‌لرزیدم وقتی که سؤال‌های مصاحبه را جواب می‌دادم.»
ضابطی‌جهرمی با اشاره به یکی از پرسش‌های رهنما درباره تخت جمشید گفت: «رهنما پرسید در تخت جمشید چه می‌بینی؟ گفتم نقش شیر و گاوی که شیر از پشت بر آن پنجه انداخته و این یک نماد عظیم کیهانی است. بعدها معنی این بیت شاهنامه را فهمیدم که «چو خورشید زد پنجه بر پشت گاو / ز هامون برآمد خروش چکاو».»
او درباره تأثیر آن مصاحبه بر مسیر زندگی‌اش گفت: «برخورد با یک فرد، به‌ویژه اگر آموزگارت باشد، در سرنوشت شما تعیین‌کننده است.»
ضابطی‌جهرمی سپس از توصیه پدرش هنگام عزیمت به تهران یاد کرد و گفت: «پدرم گفت تهران می‌روی می‌خواهی چه کنی؟ هنرهای دراماتیک یعنی چه؟ یعنی مهندس می‌شوی؟ بچه شهرستانی هستی، ولی هیچ‌وقت ناامید نشو. گفت هر جا می‌روی و هر کارهای می‌شوی، حرفی که می‌زنم را فراموش نکن و به درد مردم بخور، همین.»
او ادامه داد: «این حرف و مصاحبه رهنما خیلی به من کمک کرد که بتوانم در این رشته روی پای خودم بایستم. من همیشه این حرف را به دانشجویانم می‌زنم که باور کنند می‌توانند. اگر این رشته را انتخاب کرده‌اید، باید پای آن بایستید.»
ضابطی‌جهرمی در پایان گفت: «هر شغلی که در دنیا به من بدهند، با شغلی که در سینما و به‌ویژه آموزش دارم، عوض نمی‌کنم. دانشجو هنگام انتخاب رشته می‌پرسد که باید چه کنم؟ اینجا جایی است که من به درد او می‌خورم.»
احمد ضابطی‌جهرمی از چهره‌های باسابقه سینمای مستند ایران است که در زمینه‌های مستندسازی، تدوین، پژوهش و آموزش سینما فعالیت داشته و آثار و نوشته‌های متعددی در حوزه سینما و سینمای مستند از او به یادگار مانده است.
