رکنا: فشار اقتصادی فقط عددی روی حساب بانکی نیست؛ وقتی نگرانی درباره اجاره، بدهی، خریدهای روزمره و آینده طولانی می شود، می تواند وارد رابطه زوجین، شیوه فرزندپروری و حتی لحن صحبت کردن اعضای خانواده با یکدیگر شود. پول در بسیاری از خانواده ها فقط مسئله پول نیست. وقتی منابع مالی محدود می شود، تصمیم های ساده روزمره هم می توانند به یک تصمیم پرتنش تبدیل شوند: این ماه چه چیزی بخریم؟ کدام هزینه را حذف کنیم؟ چه کسی بیشتر کار کند؟ چه کسی از خواسته اش بگذرد؟ برای آینده چقدر کنار بگذاریم؟ اینجاست که فشار اقتصادی از یک مشکل مالی به یک فشار روانی تبدیل می شود.
مدل استرس خانوادگی یا مدل فشار اقتصادی خانواده
پژوهش های روانشناسی خانواده سال هاست این مسیر را بررسی می کنند. مدل استرس خانوادگی یا مدل فشار اقتصادی خانواده توضیح می دهد که سختی اقتصادی می تواند فشار مالی را افزایش دهد، فشار مالی به پریشانی روانی منجر شود و این پریشانی به تنش در رابطه زوجین و خانواده منتقل شود. مطالعات طولی نیز ارتباط میان فشار اقتصادی، علائم افسردگی، تعارض زوجین و مشکلات روابط خانوادگی را نشان داده اند یعنی ممکن است دعوای امشب واقعا درباره ظرف های نشسته در آشپزخانه نباشد.
ترس از فردا
فردی که چند ماه است از وضعیت مالی خانواده نگران است، ممکن است با کوچک ترین مسئله زودتر تحریک شود. ظرفیت تحمل او پایین بیاید، بیشتر نگران شود یا مدام درباره آینده فکر کند. طرف مقابل هم ممکن است همین فشار را تجربه کند. نتیجه می تواند چیزی باشد که در ظاهر یک اختلاف معمولی است اما در عمق خود با ناامنی اقتصادی ارتباط دارد. تحقیقات درباره زوج ها نشان داده اند مشکلات مالی می توانند با کاهش ثبات رابطه و افزایش مشکلات سلامت روان همراه شوند. در برخی مطالعات، فشار مالی از مسیر پریشانی روانی به تعارض میان زوجین منتقل شده است اما خطر فقط دعوا نیست. گاهی خانواده به جای دعوا، ساکت می شود.
یکی از زوجین ساعت های بیشتری کار می کند و دیگری احساس می کند دیده نمی شود. یکی درباره هزینه ها حساس می شود و دیگری آن را کنترل گری می بیند. یکی از ترس آینده حرف می زند و دیگری برای فرار از فشار، موضوع را عوض می کند. در ظاهر خانه آرام است اما ارتباط عاطفی آرام آرام کم می شود. این همان نقطه ای است که فشار اقتصادی می تواند از یک مشکل بیرونی به یک مسئله رابطه ای تبدیل شود.
ناامنی اقتصادی خانواده های با درآمد بالا
حتی در خانواده هایی که درآمد پایین نیست نیز ناامنی اقتصادی می تواند نقش مهمی داشته باشد. ترس از دست دادن شغل، بدهی، کاهش قدرت خرید یا احساس ناتوانی در تامین آینده می تواند فشار روانی ایجاد کند. بنابراین صرفا میزان درآمد تعیین نمی کند یک فرد چقدر تحت فشار است؛ برداشت فرد از امنیت مالی و توانایی اش برای مدیریت شرایط نیز اهمیت دارد.
حمایت میان زوجین می تواند بخشی از ارتباط میان فشار اقتصادی و پریشانی روانی را کاهش دهد. در مطالعات مربوط به تاب آوری زوجین، حمایت زناشویی و حل مسئله موثر با پیامدهای بهتر در برابر فشار اقتصادی همراه بوده است. به زبان ساده، مشکل مالی ممکن است بیرون از خانه باشد اما نحوه مواجهه زوجین با آن می تواند تعیین کند که این فشار تا چه اندازه وارد رابطه شود. یک تفاوت مهم هم وجود دارد. وقتی خانواده می گوید ما با هم با این مشکل روبرو هستیم، فشار اقتصادی یک مسئله مشترک تلقی می شود. اما وقتی زن و شوهر مقابل یکدیگر قرار می گیرند و یکدیگر را مسئول شرایط می دانند، همان فشار می تواند به جنگ قدرت تبدیل شود.
این اتفاق برای کودکان نیز بی اثر نیست.
سختی اقتصادی می تواند از مسیر فشار مالی، افسردگی والدین، تعارض زوجین و تغییر در شیوه فرزندپروری با مشکلات روانی و رفتاری نوجوانان ارتباط پیدا کند. این یافته ها در نمونه هایی از خانواده ها در چند کشور نیز بررسی شده است. کودک ممکن است اصلا نداند بدهی چیست، اما متوجه شود پدر و مادر بیشتر عصبانی هستند. ممکن است نداند چرا خریدی انجام نشده، اما احساس کند فضای خانه تغییر کرده است. ممکن است دلیل سکوت والدین را نداند، اما اضطراب آنها را دریافت کند. به همین دلیل فشار اقتصادی فقط موضوع بزرگسالان نیست. فضای روانی ناشی از آن می تواند به رابطه والد و کودک نیز منتقل شود اما نباید هر اختلاف خانوادگی را به گرانی نسبت داد.
رابطه میان اقتصاد و روان یک رابطه ساده و مستقیم نیست. شخصیت، سابقه اضطراب یا افسردگی، کیفیت رابطه زوجین، شبکه حمایت اجتماعی، شرایط شغلی و شیوه حل مسئله خانواده همگی می توانند در این مسیر نقش داشته باشند.
اثر فشار اقتصادی برای همه زوج ها یکسان نیست. بعضی زوج ها در شرایط دشوار به سمت همکاری بیشتر می روند و بعضی دیگر به سمت سرزنش، کناره گیری یا تعارض. بنابراین مسئله فقط این نیست که خانواده چقدر پول دارد. سؤال مهمتر این است که خانواده با ناامنی مالی چه می کند؟
