به گزارش گروه روانشناسی رکنا، برای بیشتر انسان ها چنین کاری حتی در حد یک خیال هم دشوار است اما استیون ویلتشایر، هنرمند بریتانیایی، بارها چنین تجربه ای را به واقعیت تبدیل کرده است. او پس از پرواز بر فراز شهرها، چشم اندازهای گسترده شهری را از حافظه بازسازی می کند گویی ساختمان ها و خیابان ها پس از پایان پرواز همچنان در ذهنش روشن باقی می مانند.
ویلتشایر را گاهی دوربین انسانی می نامند لقبی جذاب، اما نه چندان دقیق. آنچه او انجام می دهد صرفا عکاسی ذهنی نیست. نقاشی هایش حاصل ترکیبی پیچیده از ادراک دیداری، حافظه، مهارت هنری، سازماندهی فضایی و سال ها تمرین است.
کودکی که با کلمات ارتباط نمی گرفت، اما با نقاشی حرف می زد
استیون ویلتشایر در ۲۴ آوریل ۱۹۷۴ در لندن متولد شد. او در کودکی با دشواری های جدی در ارتباط کلامی و تعامل اجتماعی روبرو بود. در سه سالگی تشخیص اوتیسم برایش مطرح شد و در سال های نخست زندگی، صحبت نمی کرد.
در پنج سالگی به مدرسه کوئینزمیل در لندن رفت مدرسه ای که نقش مهمی در کشف و پرورش استعداد هنری او داشت. معلمان متوجه شدند استیون علاقه ای عمیق به نقاشی دارد. او ابتدا حیوانات را می کشید، بعد به اتوبوس های لندن علاقمند شد و به تدریج ساختمان ها و معماری شهری به موضوع اصلی آثارش تبدیل شدند.
در روایت های زندگی او، یک اتفاق به یادماندنی بارها نقل شده است: نخستین واژه ای که از دهانش شنیده شد، کاغذ بود. پس از آن نیز واژه مداد را به زبان آورد. این روایت، تصویری معنادار از دنیای کودکی او ارائه می دهد کودکی که پیش از آنکه بتواند جهان اطرافش را با کلمات توضیح دهد، راهی برای بیان تجربه هایش پیدا کرده بود. نقاشی برای استیون فقط یک سرگرمی نبود. به تدریج به شیوه ای برای ارتباط با محیط، انتقال تجربه و نشان دادن آنچه در ذهنش می گذشت تبدیل شد. معلمانش استعداد او را جدی گرفتند و فرصت های بیشتری برای نقاشی در اختیارش گذاشتند. ویلتشایر در کودکی در مسابقات نقاشی شرکت کرد و آثارش توجه افراد خارج از مدرسه را نیز جلب کرد. نخستین کتاب نقاشی او با عنوان Drawings در سال ۱۹۸۷ منتشر شد. بعدها در مدرسه هنر سیتی اند گیلدز لندن تحصیل کرد و آموزش حرفه ای نقاشی و طراحی را ادامه داد.
از خیابان های لندن تا آسمان خراش های نیویورک
در آغاز، ویلتشایر ساختمان های آشنای لندن را ترسیم می کرد اما بتدریج دامنه کارش از یک خیابان و چند ساختمان فراتر رفت. او شهرها را به عنوان مجموعه ای از روابط فضایی، خطوط، برج ها، خیابان ها و جزئیات معماری بازسازی می کرد.
در سال ۲۰۰۱، برای مستند تلویزیونی، از لندن با هلیکوپتر تصویربرداری هوایی انجام داد و سپس تصویری دقیق از محدوده ای چند کیلومتری را ترسیم کرد. این تجربه نشان داد توانایی او فقط به طراحی ساختمان هایی که از نزدیک دیده بود محدود نمی شود.
اما یکی از مشهورترین پروژه هایش در نیویورک شکل گرفت. در سال ۲۰۰۹، ویلتشایر پس از یک پرواز حدودا بیست دقیقه ای بر فراز شهر، شروع به ترسیم نمایی پانورامیک از نیویورک کرد. او جزئیاتی مانند پارک مرکزی، مجسمه آزادی، ساختمان امپایر استیت و انبوه ساختمان های منهتن را از حافظه بازسازی کرد. این پروژه در مؤسسه پرات بروکلین انجام شد و شبکه سی بی اس روند آن را پوشش داد.
در سال های دیگر، شهرهایی مانند توکیو، رم، هنگ کنگ، سنگاپور و مکزیکوسیتی نیز در آثار پانورامیک او ظاهر شدند. او در سال ۲۰۰۶ به دلیل خدماتش به هنر، نشان امپراتوری بریتانیا (MBE) را دریافت کرد اما جذابیت زندگی ویلتشایر فقط در توانایی حیرت انگیز او برای ترسیم شهرها نیست. پرسش مهمتر این است: چه ویژگی هایی در مسیر زندگی او به پرورش چنین مهارتی کمک کرده اند؟
پنج ویژگی روانشناختی زندگی استیون ویلتشایر
این پنج محور، برداشت هایی محتاطانه از زندگی و فعالیت هنری ویلتشایر هستند نه نتیجه یک ارزیابی روانشناختی مستقل و نه ویژگی هایی که بتوان آنها را به همه افراد دارای اوتیسم تعمیم داد.
حافظه دیداری و فضایی برجسته
مهمترین توانایی شناخته شده ویلتشایر، بازسازی جزئیات بصری و روابط فضایی پس از مشاهده محیط است. او می تواند پس از مشاهده کوتاه یک شهر، تصویری گسترده از آن ترسیم کند تصویری که در آن موقعیت ساختمان ها، خطوط خیابان ها و بسیاری از جزئیات معماری بازنمایی می شوند.
در روانشناسی شناختی، حافظه دیداری به توانایی نگهداری و بازیابی اطلاعات مربوط به شکل، رنگ، موقعیت و ویژگی های بصری اشاره دارد. حافظه فضایی نیز به یادآوری موقعیت اشیا و روابط مکانی میان آنها مربوط است.
این دو توانایی با یکدیگر ارتباط دارند، اما یکسان نیستند. فرد ممکن است چهره ها را به خوبی به خاطر بسپارد، اما در به یادآوردن مسیرها مشکل داشته باشد. در مقابل، ممکن است فردی در بازسازی نقشه ها و ساختارهای فضایی عملکرد برجسته ای نشان دهد.
آثار ویلتشایر نمونه ای چشمگیر از توانایی بازنمایی دیداری و فضایی هستند. با این حال، نباید تصور کرد حافظه او مانند یک دوربین، تمام اطلاعات را بدون تغییر و به صورت کامل ضبط می کند. نقاشی نهایی محصول انتخاب، سازماندهی و بازسازی اطلاعات نیز هست.
تمرکز عمیق
ترسیم یک پانورامای شهری به معنای کشیدن چند ساختمان کنار یکدیگر نیست. هنرمند باید موقعیت اجزا را حفظ کند، تناسب ها را رعایت کند، ارتباط میان بخش های مختلف تصویر را در نظر بگیرد و در عین حال از جزئیات غافل نشود. پروژه های بزرگ ویلتشایر نشان می دهند که او قادر است برای ساعت ها و روزها درگیر یک فعالیت هنری پیچیده باقی بماند.
در روانشناسی شناختی، توجه پایدار به توانایی حفظ تمرکز روی یک تکلیف در طول زمان گفته می شود. این توانایی در بسیاری از فعالیت های تخصصی اهمیت دارد؛ از طراحی و موسیقی گرفته تا پژوهش علمی و حل مسائل پیچیده.
البته تمرکز عمیق همیشه به معنای توانایی بالاتر در همه موقعیت ها نیست. فرد ممکن است در حوزه مورد علاقه خود تمرکز چشمگیری داشته باشد، اما در فعالیت های روزمره یا موقعیت های دیگر به حمایت بیشتری نیاز پیدا کند. در زندگی ویلتشایر، نقاشی به حوزه ای تبدیل شده که ظرفیت های او در آن به شکلی قابل مشاهده و اثرگذار بروز کرده است.
یادگیری و تمرین هدفمند
گاهی وقتی با توانایی خارق العاده ای روبرو می شویم، همه چیز را به استعداد مادرزادی نسبت می دهیم اما زندگی ویلتشایر نشان می دهد استعداد به تنهایی برای ساختن یک مسیر حرفه ای کافی نیست. او از کودکی نقاشی می کرد، اما این علاقه در محیطی آموزشی رشد کرد. معلمانش استعداد او را تشخیص دادند، برای ادامه فعالیتش فرصت فراهم کردند و او نیز آموزش هنری را در سال های بعد دنبال کرد.
ویلتشایر از ترسیم حیوانات و اتوبوس ها به طراحی ساختمان ها رسید و سپس آثارش را در ابعاد بزرگ تر و پیچیده تر گسترش داد. این مسیر را می توان نمونه ای از تخصص یابی تدریجی دانست فرایندی که در آن تمرین، بازخورد، تجربه و افزایش دشواری تکلیف، مهارت را گسترش می دهند.
در روانشناسی یادگیری، تمرین هدفمند زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که فرد صرفا فعالیت را تکرار نکند، بلکه به اصلاح خطاها، افزایش دقت و توسعه مهارت های مشخص بپردازد.نمی توان از بیرون با قطعیت درباره تمام روش های تمرین ویلتشایر داوری کرد، اما مسیر حرفه ای او به روشنی نشان می دهد که توانایی هنری اش در طول سال ها پرورش یافته است.
ارتباط غیرکلامی
یکی از بخش های مهم زندگی ویلتشایر، ارتباط او با جهان از مسیر نقاشی است. در کودکی، ارتباط کلامی برایش دشوار بود و نقاشی یکی از راه های اصلی بیان علاقه ها و تجربه هایش محسوب می شد.این موضوع یادآوری می کند ارتباط انسانی فقط از طریق گفتار انجام نمی شود. تصویر، حرکت، موسیقی، نوشتن، ساختن و فعالیت های هنری نیز می توانند ابزارهای ارتباط باشند.
در روانشناسی، ارتباط غیرکلامی دامنه گسترده ای دارد و شامل شیوه های مختلف انتقال معنا بدون استفاده مستقیم از کلمات می شود. البته نقاشی ویلتشایر را نباید به یک روش درمانی یا نشانه ای قطعی از وضعیت ارتباطی همه افراد اوتیستیک تبدیل کرد.
نکته مهم این است که محیط زندگی او به تدریج راهی را به رسمیت شناخت که از طریق آن می توانست توانایی هایش را نشان دهد. این تجربه اهمیت شناخت شیوه های متفاوت ارتباط را در آموزش و تعامل با کودکان برجسته می کند.
هویت حرفه ای و خودکارآمدی
ویلتشایر از کودکی به دلیل تفاوت های ارتباطی و رفتاری با چالش هایی روبرو بود، اما نقاشی به تدریج به بخش مهمی از هویت اجتماعی و حرفه ای او تبدیل شد.انتشار کتاب، برگزاری نمایشگاه، سفرهای هنری، سفارش های بین المللی و دریافت نشان MBE، موقعیت او را از یک کودک بااستعداد به هنرمندی شناخته شده در سطح جهانی تغییر داد.
در نظریه خودکارآمدی آلبرت بندورا، باور فرد به توانایی خود برای انجام یک تکلیف مشخص، بر انتخاب هدف، میزان تلاش و استمرار در مواجهه با دشواری ها اثر می گذارد.نمی توان صرفا از روی شهرت یا موفقیت حرفه ای نتیجه گرفت که ویلتشایر در تمام موقعیت های زندگی احساس خودکارآمدی بالایی دارد اما می توان گفت که مسیر هنری او فرصت های متعددی برای تجربه موفقیت، دریافت بازخورد و تثبیت هویت حرفه ای فراهم کرده است.
این نکته اهمیت دارد: گاهی یک توانایی، وقتی در محیطی مناسب دیده و تقویت می شود، می تواند به نقطه اتکای فرد برای مشارکت اجتماعی و ساختن آینده تبدیل شود.
زندگی استیون ویلتشایر یک پرسش مهم را پیش روی ما قرار می دهد: آیا توانایی های انسان را باید فقط بر اساس شیوه معمول ارتباط، یادگیری و عملکرد روزمره او ارزیابی کرد؟
ویلتشایر در کودکی با دشواری های ارتباط کلامی روبرو بود، اما در حوزه ای دیگر، یعنی هنر و بازنمایی دیداری، توانایی هایی کم نظیر نشان داد. این تفاوت یادآوری می کند که رشد انسان مسیر واحد و یکسانی ندارد و توانمندی ها ممکن است در افراد مختلف، در حوزه های متفاوتی آشکار شوند.
با این حال، نباید از زندگی او تصویری رمانتیک ساخت گویی اوتیسم به خودی خود موجب نبوغ هنری می شود یا همه افراد اوتیستیک استعدادهایی خارق العاده دارند. چنین برداشتی هم از نظر علمی نادرست است و هم می تواند نیازهای واقعی افراد دارای اوتیسم و خانواده هایشان را نادیده بگیرد.
سندرم ساوانت به وضعیتی گفته می شود که در آن فرد، در کنار برخی محدودیت ها یا تفاوت های رشدی و شناختی، توانایی بسیار برجسته ای در یک یا چند حوزه خاص نشان می دهد. این توانایی ها می توانند در هنر، موسیقی، محاسبات یا حافظه بروز کنند اما همه افراد اوتیستیک ساوانت نیستند و همه افراد دارای توانایی ساوانت نیز الگوی شناختی یکسانی ندارند.
پیام مهم زندگی ویلتشایر برای خانواده ها و نظام آموزشی این است بجای تمرکز انحصاری بر آنچه کودک نمی تواند انجام دهد، باید فرصت کشف و پرورش توانایی های او نیز فراهم شود. گاهی یک علاقه به ظاهر ساده، مانند نقاشی، می تواند دریچه ای برای ارتباط، یادگیری، اعتماد به نفس و مشارکت اجتماعی باشد.
استعداد زمانی به شکوفایی نزدیک می شود که دیده شود، فرصت رشد پیدا کند و در کنار آن، نیازهای واقعی فرد نیز جدی گرفته شوند. ویلتشایر فقط مردی نیست که شهرها را از حافظه نقاشی می کند؛ زندگی او یادآور این حقیقت است که ذهن انسان می تواند جهان را به شیوه هایی متفاوت ببیند، سازمان دهد و بازآفرینی کند.
