آخرین بهروزرسانی: ۲۵ آبان ۱۴۰۵
بازو همان تکهی چاق و گوشتی بال است که به بدن مرغ وصل میشود و فقط یک استخوان دارد؛ «بال» در زبان مرغفروشی یا به کل بال گفته میشود یا به دو تکهی بعدی، یعنی تکهی پهن دواستخوانه و نوک. برای جوجهکباب و سوخاری، بازو گوشت بیشتری میدهد و برای سوپ و آبگوشت، بال (بهخصوص تکهی پهن و نوک) با پوست و غضروف بیشترش آب را جاافتادهتر میکند. در ادامه آناتومی هر تکه، جدول ارزش غذایی از دادههای رسمی USDA، انتخاب درست برای هر غذا، دمای ایمن پخت و یک چکلیست خرید را آوردهایم.
بال مرغ از چه تکههایی ساخته شده است؟
بال کامل سه بخش دارد که با دو مفصل از هم جدا میشوند. راهنمای قطعات مرغ برنامهی ۴-H دانشگاه کنتاکی، drumette (همان بازوی خودمان) را بخش بین مفصل دوم و مفصل شانه میداند.
- بازو (Drumette): نزدیکترین تکه به بدن، با یک استخوان؛ شبیه یک ران کوچک و پرگوشتترین تکهی بال.
- تکهی پهن (Flat / Wingette): تکهی تخت با دو استخوان باریک؛ گوشت کمتر، دورتادور پوست.
- نوک (Tip): تقریباً بیگوشت با پوست زیاد؛ برای آبمرغ عالی است.
در بازار ایران اسمها کمی شناور است. یک تولیدکنندهی داخلی نام انگلیسی محصول «بال و بازو مرغ» را «chicken wings with drumettes» گذاشته و در توضیحش نوشته «بازو یا کتف مرغ» از یک طرف به سینه و از طرف دیگر به بال وصل است. پس «کتف» در زبان مرغفروش معمولاً همین بازوست. «بال» خالی هم گاهی یعنی تکهی پهن و نوک و گاهی کل بال؛ موقع خرید بپرسید: «بال کامل است یا بدون بازو؟»
| نام رایج در بازار | نام انگلیسی | استخوان | گوشت و پوست | بهترین کاربرد |
|---|---|---|---|---|
| بازو (کتف) | Drumette | یک استخوان ضخیم | بیشترین گوشت، غضروف سر مفصل | جوجهکباب، سوخاری، تهچین |
| تکهی پهن بال | Flat / Wingette | دو استخوان باریک | گوشت کمتر، پوشیده از پوست | گریل، تنوری، سوپ |
| نوک بال | Tip | استخوانهای ریز | تقریباً بیگوشت، پوست زیاد | آبمرغ و عصاره |
| بال کامل | Whole wing | هر سه تکه | ترکیبی | سوپ، آبپز، تنوری درسته |

اشتباه رایج: بازو را با ران و ساق یکی ندانید
چون بازو شبیه ران کوچک است، خیلیها آن را «مینی ران» و تکهای از پای مرغ میدانند. Tasting Table هم مینویسد drumette شبیه یک drumstick کوچک است، اما در اصل «بازوی بالایی» مرغ است. ران و ساق مال پا هستند، درشتترند و دیرتر میپزند؛ اگر بهجای ران بازو بریزید، غذا زودتر میپزد و برعکسش ممکن است وسط ران خام بماند.
اشتباه دوم، شستن مرغ زیر شیر است. وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) آن را توصیه نمیکند، چون آب پاشیده باکتری را به سینک و تخته میبرد و فقط پخت کامل باکتری را از بین میبرد.
ارزش غذایی بال مرغ در ۱۰۰ گرم (دادهی USDA)
اعداد زیر از پایگاه رسمی USDA FoodData Central (مجموعهی SR Legacy) و برای مرغ گوشتی بدون نمک و ادویه است.
| در ۱۰۰ گرم | بال خام با پوست FDC 172390 |
بال خام بیپوست FDC 173632 |
بال تنوری با پوست FDC 173630 |
بال پخته در آب با پوست FDC 173631 |
|---|---|---|---|---|
| انرژی (کیلوکالری) | ۱۹۱ | ۱۲۶ | ۲۵۴ | ۲۴۹ |
| پروتئین (گرم) | ۱۷٫۵ | ۲۲٫۰ | ۲۳٫۸ | ۲۲٫۸ |
| چربی کل (گرم) | ۱۲٫۸ | ۳٫۵۴ | ۱۶٫۹ | ۱۶٫۸ |
| چربی اشباع (گرم) | ۳٫۵۴ | ۰٫۹۴ | ۴٫۹۸ | ۴٫۷۱ |
| کلسترول (میلیگرم) | ۱۱۱ | ۵۷ | ۱۴۱ | ۷۰ |
| آب (گرم) | ۶۹٫۲ | ۷۵٫۰ | ۵۹٫۴ | ۶۲٫۲ |
| سدیم (میلیگرم) | ۸۴ | ۸۱ | ۹۸ | ۶۷ |
| آهن (میلیگرم) | ۰٫۴۶ | ۰٫۸۸ | ۰٫۸۴ | ۱٫۱۳ |
سه نکته از این جدول:
- بیشتر چربی بال در پوست است. بال خام با پوست ۱۲٫۸ گرم چربی دارد و همان بال بدون پوست ۳٫۵۴ گرم. اگر کالری برایتان مهم است، کندن پوست اثرش از انتخاب بین بال و بازو بیشتر است.
- بالا رفتن اعداد بعد از پخت یعنی آب از دست رفته، نه اینکه پخت چیزی اضافه کرده باشد. آب بال از ۶۹٫۲ گرم در حالت خام به ۵۹٫۴ گرم در حالت تنوری میرسد و بقیهی مواد در وزن کمتری جمع میشوند.
- دادهی جداگانه برای بازو نیست. در FoodData Central ردیف مستقلی برای drumette پیدا نکردیم؛ پس عددهای «مخصوص بازو» در اینترنت را با احتیاط ببینید. نمونهی جدیدتر USDA در مجموعهی Foundation (FDC 2727568) برای بال خام با پوست ۱۷۳ کیلوکالری، ۱۸٫۴ گرم پروتئین و ۱۰٫۶ گرم چربی ثبت کرده است.
گوشت، استخوان و پوست: بازو و بال چه فرقی دارند؟
برای نسبت دقیق گوشت به استخوان هر تکه، منبع پژوهشی عددی پیدا نکردیم؛ این بخش از منابع آشپزی و تجربهی عملی است. MasterClass مینویسد بازو یک استخوان بزرگ وسط و گوشت بیشتری دارد، ولی سر مفصلهایش غضروف زیاد است؛ تکهی پهن تکهی کوچکی گوشت تیره بین دو استخوان نازک دارد و سراسرش را پوست پوشانده است. Tasting Table اضافه میکند که تکهی پهن زودتر از بازو ترد میشود و نوک بال بیشترین نسبت پوست به گوشت را دارد.
نتیجهی عملی: برای گوشت، بازو؛ برای تردی پوست و آبمرغ غلیظ، بال. چون چربی بیشتر از پوست میآید، تکهی پرپوستتر چربتر هم هست. اگر بین گوشت قرمزها هم برای خورش و کباب مردد هستید، مطلب فرق گوشت گوسفندی و گوساله را هم بخوانید.
کدام برای کباب، سوپ، سوخاری و تنوری؟
| غذا | انتخاب بهتر | چرا |
|---|---|---|
| جوجهکباب سیخی و منقل | بازو | گوشت بیشتر، روی سیخ محکمتر میماند و یکنواختتر میپزد |
| گریل و باربیکیو روی توری | بال و بازو مخلوط | تکهی پهن زود ترد میشود؛ بازو را چند دقیقه زودتر بگذارید |
| سوپ، آبمرغ و آبگوشت | بال کامل یا تکهی پهن و نوک | پوست، مفصل و غضروف بیشتر، آب را پرطعمتر و غلیظتر میکند |
| سوخاری | هر دو؛ برای لقمهی گوشتی بازو | بازو زیر پوشش ضخیم آبدار میماند؛ تکهی پهن تردتر میشود |
| تنوری، فر و ایرفرایر | بال و بازو | پوست در گرمای خشک ترد میشود؛ تکهها را هماندازه بچینید |
| آبپز، خوراک و تهچین | بازو | گوشتش راحت از استخوان جدا میشود و استخوان ریز ندارد |
مثال واقعی: جستوجوی «بازو» در کوکپد فارسی دستورهایی مثل تهچین بازو مرغ، بازو پلو و بال و بازو سوخاری نشان میدهد؛ آشپزهای خانگی هم بازو را برای غذاهای گوشتی میخواهند.
جدول تقریبی USDA برای تکههای بال ۲ تا ۳ اونسی (حدود ۵۵ تا ۸۵ گرم): فر ۳۵۰ درجهی فارنهایت (حدود ۱۷۷ درجهی سانتیگراد) ۳۰ تا ۴۰ دقیقه، پخت آرام در آب ۳۵ تا ۴۵ دقیقه و گریل ۸ تا ۱۲ دقیقه هر طرف. ملاک اصلی، دماست.
دمای ایمن پخت: ۷۴ درجه، نه حدس از روی رنگ
USDA دمای حداقل ایمن مرغ، چه کامل و چه تکهشده، را ۱۶۵ درجهی فارنهایت یعنی ۷۴ درجهی سانتیگراد اعلام کرده است. دماسنج را در ضخیمترین قسمت بال و دور از استخوان فرو کنید؛ در بال، این نقطه معمولاً وسط بازوست. چند نکتهی دیگر از همین منبع:
- مرغ پخته را بیش از دو ساعت بیرون از یخچال نگه ندارید.
- مرغ یخزده را روی کابینت یخزدایی نکنید؛ در یخچال، آب سرد (هر ۳۰ دقیقه عوض شود) یا مایکروویو، و بلافاصله بپزید.
- تیره شدن استخوان بعد از پخت، در مرغهای جوان بهخاطر نشت رنگ مغز استخوان است و به گفتهی USDA گوشت سالم است.
چکلیست خرید و تمیز کردن بال و بازو
- بپرسید «بال کامل» است یا «بال بدون بازو»؛ قیمت هر کیلو را با همین اسم مقایسه کنید.
- بوی ترش، سطح لزج یا آب کدر ته بسته نشانهی خوبی نیست؛ نخرید.
- رنگ پوست از کرم تا زرد به خوراک مرغ بستگی دارد و به گفتهی USDA ربطی به ارزش غذایی، طعم، تردی یا چربی ندارد.
- مرغ تازه را حداکثر ۱ تا ۲ روز در یخچال (۴ درجه یا سردتر) نگه دارید؛ تکههای فریزشده حدود ۹ ماه کیفیتشان را حفظ میکنند.
- برای جدا کردن تکهها، تیغهی چاقو را درست روی خط مفصل بگذارید، نه روی استخوان.
- نوکها را دور نریزید؛ در یک کیسه فریز کنید تا برای سوپ یا آبمرغ جمع شوند.
- مرغ را نشویید؛ اگر شستید، سینک، کابینت، تخته و کارد را کامل بشویید و ضدعفونی کنید.
سؤالهای پرتکرار
بازو مرغ همان کتف است؟
معمولاً بله؛ هر دو به تکهی گوشتی بال گفته میشود که به سینه وصل است. نشانهاش: بازو یک استخوان دارد.
کالری بال مرغ چقدر است؟
طبق USDA، ۱۰۰ گرم بال خام با پوست ۱۹۱ و بدون پوست ۱۲۶ کیلوکالری دارد؛ بال تنوری با پوست ۲۵۴ کیلوکالری.
برای جوجهکباب بال بهتر است یا بازو؟
اگر کباب سیخی میخواهید، بازو؛ گوشت بیشتری دارد و روی سیخ بهتر میماند. برای کباب روی توری، مخلوط بال و بازو هم خوب جواب میدهد.
منابع
این مطلب را تحریریهی جوان ایرانی با مرور منابع بالا نوشته است. جدولهای مقایسه، چکلیست خرید و اینفوگرافیک را خودمان آماده کردهایم.




