چند سالی است که سیب‌زمینی شیرین هم به میوه‌فروشی‌ها و سوپرمارکت‌های ایران رسیده؛ با پوست قرمز یا بنفش و گوشتی نارنجی که بیشتر به هویج شبیه است تا سیب‌زمینی. خیلی‌ها می‌پرسند فرق سیب زمینی شیرین و معمولی چیست و آیا واقعاً سالم‌تر است یا فقط مُد شده؟ جواب این سؤال کمی غافلگیرکننده است: این دو با وجود اسم مشترک، خویشاوند نزدیک هم نیستند.
دو گیاه از دو خانواده متفاوت
سیب‌زمینی معمولی (Solanum tuberosum) از تیره بادمجانیان است و با گوجه‌فرنگی و بادمجان فامیل است. بخش خوراکی آن «غده» است که در واقع ساقه زیرزمینی متورم‌شده گیاه است.
سیب‌زمینی شیرین (Ipomoea batatas) از تیره پیچک یا نیلوفر پیچ است و بخش خوراکی‌اش یک ریشه غده‌ای است. این دو فقط خویشاوندی دوری با هم دارند و اسم مشترکشان بیشتر به خاطر شباهت ظاهری و کاربرد مشابه در آشپزی است.
ظاهر و طعم
سیب‌زمینی معمولی معمولاً پوست قهوه‌ای یا زرد و گوشت کرم تا زرد دارد. پوست سیب‌زمینی شیرین می‌تواند نارنجی، قرمز، بنفش یا بژ باشد و گوشتش از سفید تا نارنجی و حتی بنفش تغییر می‌کند. هرچه گوشت آن نارنجی‌تر یا قرمزتر باشد، معمولاً شیرین‌تر و مرطوب‌تر است.
از نظر طعم، سیب‌زمینی معمولی نشاسته‌ای و خنثی است و طعم ادویه و سس را به خودش می‌گیرد. سیب‌زمینی شیرین، همان‌طور که از اسمش پیداست، شیرین است و وقتی در فر پخته شود کمی کاراملی می‌شود.
مقایسه در یک جدول
| ویژگی | سیب‌زمینی معمولی | سیب‌زمینی شیرین |
|---|---|---|
| تیره گیاهی | بادمجانیان | پیچک (نیلوفر پیچ) |
| بخش خوراکی | غده (ساقه زیرزمینی) | ریشه غده‌ای |
| رنگ گوشت | کرم تا زرد | سفید، زرد، نارنجی یا بنفش |
| طعم | خنثی و نشاسته‌ای | شیرین و کمی کاراملی |
| ویژگی غذایی شاخص | پتاسیم و نشاسته | بتاکاروتن (پیش‌ساز ویتامین A) |
| بهترین روش پخت | آب‌پز، پوره، سرخ‌کرده، کبابی | تنوری، بخارپز، پوره |
کدام سالم‌تر است؟
برگ برنده سیب‌زمینی شیرین، بتاکاروتن است؛ همان ماده‌ای که بدن آن را به ویتامین A تبدیل می‌کند. ارقام نارنجی‌رنگ مقدار زیادی از آن دارند؛ هر ۱۰۰ گرم سیب‌زمینی شیرین تنوری با پوست حدود ۸۶ کالری دارد و بیش از نیاز روزانه ویتامین A را تأمین می‌کند. ویتامین C و منگنز هم در آن قابل توجه است.
اما سیب‌زمینی معمولی هم غذای بدی نیست. مشکل اصلی آن معمولاً روش پخت است: سیب‌زمینی سرخ‌کرده و چیپس با سیب‌زمینی آب‌پز یا تنوری از نظر کالری و چربی قابل مقایسه نیستند. پس اگر سؤال این است که کدام را بخوریم، جواب این است که روش پخت از نوع سیب‌زمینی مهم‌تر است.
سیب‌زمینی شیرین را چطور بپزیم؟
- تنوری: سیب‌زمینی را با پوست بشویید، چند جایش را با چنگال سوراخ کنید و حدود ۴۵ دقیقه در فر داغ بپزید. پوست کمی چروک و داخلش نرم و شیرین می‌شود.
- پوره: درست مثل پوره سیب‌زمینی، فقط شیر و کره کمتری لازم دارد؛ کمی دارچین هم به آن می‌آید.
- سرخ‌کرده در فر: خلالی ببرید، با کمی روغن زیتون و نمک مخلوط کنید و در فر بپزید.
اگر طعم‌های شیرین پاییزی را دوست دارید، مطلب فرق کدو حلوایی و کدو تنبل را هم ببینید.
نکته‌های خرید و نگهداری
- سیب‌زمینی شیرین سفت، بدون لک نرم و بدون جوانه بخرید.
- آن را در جای خنک، خشک و تاریک نگه دارید، نه در یخچال؛ سرمای یخچال بافت و طعمش را خراب می‌کند.
- سیب‌زمینی معمولی سبز شده یا جوانه‌زده را مصرف نکنید یا قسمت‌های سبز را کامل جدا کنید.
سیب‌زمینی شیرین همان «یام» است؟
نه. در بعضی کشورها به سیب‌زمینی شیرین نارنجی «یام» می‌گویند، اما یام واقعی گیاه دیگری از تیره متفاوتی است.
سیب‌زمینی شیرین برای رژیم مناسب است؟
در حد معمول و با روش پخت سالم (تنوری یا بخارپز) جای خوبی در رژیم دارد، اما مثل هر منبع کربوهیدرات، مقدارش مهم است.
می‌شود سیب‌زمینی شیرین را با پوست خورد؟
بله، پوستش خوراکی است؛ فقط قبل از پخت خوب بشویید.
