آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی پنجم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی پنجم
«نیایش» آخرین متن کتاب فارسی پنجم دبستان است و در صفحه‌ی ۱۴۰، پس از فصل ششم و پیش از واژه‌نامه، آمده و جزو هیچ فصلی نیست. هر دو بخش آن از جلال‌الدّین محمّد مولوی است: دو بیت از مثنوی معنوی (دفتر اوّل) و چند جمله‌ی دعا از کتاب نثر او، فیه ما فیه. در بیت‌ها، شاعر درختان را مانند انسان‌هایی می‌بیند که دست به دعا برداشته‌اند و با برگ‌های سبزشان راز دل خاک را بازگو می‌کنند؛ در بخش نثر هم از خداوند لطف، روشنایی دل و بیداری خواسته می‌شود.
در این صفحه معنی کلمات نیایش فارسی پنجم را ساده نوشته‌ایم؛ برای نمونه خاکدان یعنی همین دنیای خاکی، ضمیر یعنی درون و دل، و معرفت یعنی شناخت و دانایی. هم‌خانواده‌ها، مخالف‌ها و نکته‌های املایی هم در ادامه آمده است.
نیایش فارسی پنجم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس |
|---|---|---|---|
| پایان کتاب (بیرون از فصل‌ها) | شعر (مثنوی) و نثر (دعا) | جلال‌الدّین محمّد مولوی | همه‌ی آفریده‌ها خدا را می‌خوانند و ما هم از او روشنایی دل و بیداری می‌خواهیم |
معنی کلمات نیایش فارسی پنجم
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | نیایش | دعا و راز و نیاز با خداوند |
| ۲ | همچون | مانند، مثل |
| ۳ | خاکیان | اهل خاک؛ انسان‌ها و مردم روی زمین |
| ۴ | برکرده‌اند | بالا برده‌اند |
| ۵ | خاکدان | دنیای خاکی، همین جهان |
| ۶ | زبان سبز | منظور برگ‌های سبز درخت است که گویی سخن می‌گویند |
| ۷ | دست دراز | منظور شاخه‌های بلند درخت است که مانند دست بالا رفته‌اند |
| ۸ | ضمیر | درون، باطن |
| ۹ | راز | سخن پنهان و ناگفته |
| ۱۰ | مثنوی معنوی | کتاب شعر مشهور مولوی که شش دفتر دارد |
| ۱۱ | یا رب | ای پروردگار، ای خدا |
| ۱۲ | لطف | مهربانی و نیکی |
| ۱۳ | رحمت | مهربانی و بخشش |
| ۱۴ | بازمگیر | پس نگیر، دریغ نکن |
| ۱۵ | پرتو | روشنایی و درخشش نور |
| ۱۶ | معرفت | شناخت و دانایی، به‌ویژه شناختن خدا |
| ۱۷ | روشن دار | روشن نگه دار |
| ۱۸ | پروردگارا | ای پروردگار، ای خدایی که ما را پرورش می‌دهی |
| ۱۹ | پرور | پرورش بده، بزرگ کن |
| ۲۰ | بندگان | جمعِ بنده؛ کسانی که خدا را می‌پرستند |
| ۲۱ | پروردی | پرورش دادی |
| ۲۲ | مَلِکا | ای پادشاه (منظور خداوند است) |
| ۲۳ | غافلان | کسانی که بی‌خبر و بی‌توجّه‌اند |
| ۲۴ | بیدار گردان | بیدار کن، آگاه کن |
| ۲۵ | فیه ما فیه | نام کتاب نثر مولوی؛ یعنی «در آن است آنچه در آن است» |
کلمات هم‌خانواده نیایش فارسی پنجم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| لطف | لطیف، الطاف، لطافت |
| رحمت | رحیم، رحمان، مرحوم، ترحّم |
| معرفت | عارف، عرفان، معروف، تعریف |
| پروردگار | پرورش، پروردن، پرورده |
| بندگان | بنده، بندگی |
| مَلِک | مُلک، مالک، مملکت، ملوک |
| غافلان | غافل، غفلت، تغافل |
| نور | انوار، منوّر، تنویر |
| ضمیر | ضمایر |
| خاکیان | خاک، خاکدان، خاکی |
مخالف (متضاد) کلمات نیایش فارسی پنجم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| خاکی | آسمانی |
| دراز | کوتاه |
| راز | آشکار |
| لطف | قهر |
| روشن | تاریک |
| نور | تاریکی |
| نیک | بد |
| غافل | آگاه |
| بیدار | خفته |
| بازگرفتن | بخشیدن |
نکته‌های املایی نیایش فارسی پنجم
- خاکیان و خاکدان: هر دو با «خ» و «ک» نوشته می‌شوند.
- ضمیر: با «ض» نوشته می‌شود.
- لطف: با «ط» نوشته می‌شود.
- رحمت: با «ح» و «ت» کشیده.
- پرتو: با «ت» و «و» در پایان.
- معرفت: با «ع» و «ت» کشیده.
- غافلان: با «غ» نوشته می‌شود.
- مولوی و مثنوی: «مثنوی» با «ث» نوشته می‌شود.
سؤال‌های پرتکرار
نیایش فارسی پنجم درباره‌ی چیست؟
نیایش پایان کتاب، دعایی از مولوی است: در شعر، درختان مانند انسان‌های دعاکننده تصویر شده‌اند و در نثر، از خدا خواسته می‌شود که لطفش را از ما نگیرد و دل‌هایمان را روشن کند.
پیام نیایش فارسی پنجم چیست؟
همه‌ی آفرینش، حتّی درختان، با زبان خود خدا را ستایش می‌کنند؛ ما هم باید از خداوند شناخت، روشنایی دل و بیداری بخواهیم.
معنی «خاکدان» و «خاکیان» چیست؟
«خاکدان» یعنی دنیای خاکی و همین جهان؛ «خاکیان» یعنی اهل خاک، یعنی انسان‌ها.
معنی «ضمیر خاک» و «مَلِکا» چیست؟
«ضمیر خاک» یعنی درون و دل خاک؛ «مَلِکا» یعنی ای پادشاه، و در این دعا منظور خداوند است.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی پنجم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
