برترینها: بعد از عبور قیمت دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان، دوباره بحث قدیمی درباره بهترین راه حفظ ارزش پول داغ شده است؛ اینکه در شرایط تورمی اقتصاد ایران، نگهداری ریال در بانک منطقیتر است یا خرید داراییهایی مانند طلا و دلار. در همین شرایط، کاربری به نام «بهنام» با طرح ادعایی قابل تأمل نوشته است: «در ۶ ماه گذشته شما اگر پول توی بانک میذاشتید سودش بیشتر از دلار و سکه بوده. حالا شما یک نفر رو پیدا کنید که ۶ ماه پیش گفته باشه طلا و دلار نخر و ریال نگه دار. اگر تحلیلگری پیدا کردید که این حرف رو زده باشه برید به حرفهاش گوش کنید وگرنه وقتتون رو تلف شنیدن تحلیلهای اقتصادی نکنید.»
فارغ از اینکه این ادعا در بازههای زمانی مختلف میتواند نتایج متفاوتی داشته باشد، یک نکته روشن است؛ مقایسه طلا، دلار و سپرده بانکی فقط با نگاه به قیمت امروز ممکن نیست. هرکدام از این گزینهها مزایا، معایب و ریسکهای خاص خود را دارند. بهخصوص در شرایط فعلی که بازار ارز و طلا تحت تأثیر تورم، تحولات سیاسی، مذاکرات، جنگ و انتظارات تورمی قرار دارد، تصمیمگیری درباره خرید و نگهداری این داراییها نیازمند توجه به چند متغیر همزمان است.
عیب خرید و نگهداری طلا؛ نوسان بالا و ریسک خرید در سقف
طلا برای بسیاری از ایرانیها یکی از سنتیترین ابزارهای حفظ ارزش پول است؛ اما این به معنای بیریسک بودن آن نیست. مهمترین ایراد خرید طلا در شرایطی که قیمتها در سطوح بالایی قرار گرفتهاند، احتمال ورود در نقطه نامناسب است. اگر فردی پس از یک جهش سنگین قیمتی وارد بازار شود، ممکن است در کوتاهمدت با اصلاح قیمت مواجه شود و حتی برای مدتی ارزش دارایی او کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، قیمت طلا در ایران تنها به قیمت طلای جهانی وابسته نیست و نرخ ارز نیز نقش مهمی در تعیین قیمت آن دارد. بنابراین افت قیمت جهانی طلا یا کاهش نرخ دلار میتواند همزمان روی بازار داخلی اثر بگذارد.
هزینه خرید و فروش، اختلاف قیمت خرید و فروش و در برخی انواع طلا اجرت ساخت نیز از دیگر نکاتی است که باید در نظر گرفته شود. به همین دلیل، طلای زینتی الزاماً گزینه مناسبی برای سرمایهگذاری کوتاهمدت نیست و حتی ممکن است بخش قابل توجهی از اختلاف قیمت خرید و فروش، بازدهی سرمایهگذار را کاهش دهد.
مزیت خرید و نگهداری طلا؛ داراییای برای روزهای تورمی
با وجود این معایب، طلا همچنان یکی از گزینههای مهم برای حفظ ارزش دارایی در اقتصادهای تورمی محسوب میشود. مهمترین مزیت آن این است که برخلاف ریال، یک دارایی فیزیکی با ارزش ذاتی و قابل معامله است و در بلندمدت معمولاً مورد توجه سرمایهگذاران قرار میگیرد.
طلا همچنین این مزیت را دارد که سرمایهگذار برای خرید آن الزاماً به سرمایه بسیار بزرگی نیاز ندارد. خرید قطعات کوچکتر، سکههای گرمی یا طلای کماجرت این امکان را ایجاد میکند که افراد با سرمایههای متفاوت وارد بازار شوند.
از سوی دیگر، طلا برخلاف دلار تنها یک دارایی وابسته به بازار ارز نیست و قیمت جهانی آن نیز بر ارزشش اثر میگذارد. همین موضوع میتواند برای برخی سرمایهگذاران نوعی تنوعبخشی به سبد دارایی ایجاد کند. البته این مزیت به معنای تضمین سود نیست و طلا نیز میتواند دورههای طولانی افت یا رکود قیمتی داشته باشد.
عیب خرید و نگهداری دلار؛ ریسک سیاست و بازار
دلار در اقتصاد ایران بیش از آنکه صرفاً یک ارز خارجی باشد، به شاخصی برای سنجش انتظارات تورمی تبدیل شده است. با این حال، خرید و نگهداری دلار نیز بدون ریسک نیست.
یکی از مهمترین ریسکها، وابستگی شدید قیمت دلار به تحولات سیاسی و اقتصادی است. اخبار مربوط به مذاکرات، تحریمها، سیاستهای ارزی دولت، افزایش یا کاهش درآمدهای ارزی و … میتواند در مدت کوتاهی جهت بازار را تغییر دهد. بنابراین فردی که دلار را در قیمتهای بالا خریداری میکند، ممکن است با یک تغییر جدی در فضای سیاسی یا اقتصادی، با کاهش قیمت مواجه شود.
از طرف دیگر، دلار برخلاف سپرده بانکی سود دورهای ایجاد نمیکند. یعنی اگر قیمت آن برای مدتی ثابت بماند، دارنده دلار درآمدی از محل نگهداری آن دریافت نمیکند. مسئله امنیت نگهداری و ریسک خرید و فروش نیز از دیگر نکاتی است که سرمایهگذار باید به آن توجه کند.
مزیت خرید و نگهداری دلار؛ سپر در برابر افت ارزش ریال
با این حال، دلیل اصلی استقبال از دلار در ایران روشن است: کاهش ارزش ریال در بلندمدت. زمانی که تورم بالا باشد و ارزش پول ملی کاهش پیدا کند، داراییهای ارزی میتوانند بخشی از قدرت خرید سرمایهگذار را حفظ کنند.
دلار همچنین نقدشوندگی بالایی دارد و تقریباً همیشه برای آن بازار خرید و فروش وجود دارد. همین ویژگی باعث شده بسیاری از افراد آن را بهعنوان ابزاری برای حفظ ارزش پول، نه الزاماً کسب سود کوتاهمدت، در نظر بگیرند.
یک میلیارد تومان در شش ماه گذشته کجا بیشتر سود میداد؟
برای اینکه ادعای مطرحشده را با یک مثال واقعی بسنجیم، فرض کنیم فردی در ۳ اسفند ۱۴۰۴ یک میلیارد تومان سرمایه داشته و تصمیم گرفته بود آن را برای شش ماه در یکی از سه گزینه «بانک»، «دلار» یا «طلا» نگه دارد. در آن روز دلار آزاد حدود ۱۶۴ هزار و ۱۶۰ تومان بود و هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز حدود ۱۹ میلیون و ۷۸۳ هزار و ۵۰۰ تومان قیمت داشت.
حالا به ۳ شهریور ۱۴۰۵ برسیم؛ دلار آزاد به حدود ۲۰۲ هزار و ۱۹۵ تومان رسیده و طلای ۱۸ عیار نیز در محدوده ۲۲ میلیون و ۶۰ هزار تومان معامله میشود.
اگر آن فرد در ۳ اسفند یک میلیارد تومان دلار میخرید، با آن پول حدود ۶۰۹۲ دلار نصیبش میشد. ارزش همین مقدار دلار امروز حدود یک میلیارد و ۲۳۲ میلیون تومان است؛ یعنی سرمایه او در این شش ماه حدود ۲۳۲ میلیون تومان افزایش پیدا کرده و بازدهی اسمیاش به حدود ۲۳.۲ درصد رسیده است.
در طلا، یک میلیارد تومان در ۳ اسفند با قیمت هر گرم حدود ۱۹.۷۸ میلیون تومان، نزدیک به ۵۰.۵ گرم طلای ۱۸ عیار میخرید. ارزش این میزان طلا امروز حدود یک میلیارد و ۱۱۵ میلیون تومان است؛ یعنی حدود ۱۱۵ میلیون تومان سود یا بازدهی ۱۱.۵ درصدی.
حالا بانک را در نظر بگیریم. با فرض نرخ سالانه ۲۰.۵ درصد، یک میلیارد تومان برای یک دوره ششماهه حدود ۱۰۲.۵ میلیون تومان سود ایجاد میکرد و موجودی به حدود یک میلیارد و ۱۰۲.۵ میلیون تومان میرسید.
بنابراین اگر فقط همین بازه ششماهه را مبنا قرار دهیم، نتیجه برخلاف ادعایی است که میگوید بانک بیشتر از دلار و طلا سود داده است: دلار با حدود ۲۳۲ میلیون تومان سود در رتبه اول قرار میگیرد، طلا با حدود ۱۱۵ میلیون تومان در رتبه دوم و سپرده بانکی با حدود ۱۰۲.۵ میلیون تومان در رتبه سوم.
حتی فاصله دلار با بانک هم کم نیست؛ فردی که یک میلیارد تومان خود را در ۳ اسفند به دلار تبدیل کرده بود، امروز در این محاسبه حدود ۱۲۹.۵ میلیون تومان بیشتر از کسی دارد که همان پول را با نرخ فرضی ۲۰.۵ درصد در بانک گذاشته است. فاصله طلا با بانک اما بسیار کمتر است و حدود ۱۲.۵ میلیون تومان به نفع طلاست.
البته این محاسبه بر اساس قیمت خام داراییها انجام شده و هزینه خرید و فروش، اختلاف قیمت خرید و فروش دلار، اجرت طلای زینتی و مالیات یا کارمزدهای احتمالی را لحاظ نمیکند. با این حال، برای پاسخ به یک پرسش مشخص یعنی اینکه «از ۳ اسفند تا ۳ شهریور کدام گزینه بیشتر رشد کرده؟»، دادهها جواب روشنی دارند: در این بازه، دلار بهترین عملکرد را داشته، طلا در رتبه دوم قرار گرفته و بانک سوم بوده است.
بنابراین نمیتوان از عملکرد یک بازه محدود نتیجه گرفت که همیشه دلار یا همیشه طلا بهتر از بانک است؛ اما درباره همین شش ماه مشخص، اعداد نشان میدهند که ادعای جلو زدن سود بانکی از دلار قابل تأیید نیست و حتی طلا نیز اندکی بیشتر از سپرده بانکی بازدهی داشته است.
