برترینها: ایونت رونمایی از آیفون ۱۸ با حضور تعدادی از بلاگرها در قم برگزار شد؛ مراسمی که انتشار ویدئویی از آن در فضای مجازی با واکنشهای مختلف کاربران همراه بود. اما ماجرای این رونمایی تنها به یک رویداد تبلیغاتی یا معرفی یک محصول جدید محدود نمیشود؛ چراکه برگزاری چنین مراسمی در قم، شهری که در ذهن بسیاری از مردم با مفاهیم سنت، مذهب و هویت فرهنگی گره خورده است، در کنار یک برند جهانی و نماد فناوری مدرن، تضادی قابل تأمل ایجاد کرده است. از سوی دیگر، آیفون ۱۸ به عنوان یکی از نمادهای مهم صنعت فناوری جهان، در شرایطی مورد توجه قرار گرفته که ایران به دلایل مختلف فاصلهای جدی با بسیاری از جریانهای جهانی فناوری و اقتصاد پیدا کرده است. همین فاصله، واکنشهای شکلگرفته در فضای مجازی را از یک بحث ساده درباره یک گوشی فراتر برده و آن را به موضوعی درباره نسبت جامعه ایرانی با جهان مدرن، سبک زندگی، آرزوها و تلاش مردم برای تجربه بخشی از جریان جهانی تبدیل کرده است.
به همین دلیل، ماجرای رونمایی آیفون ۱۸ در قم را میتوان از چند زاویه بررسی کرد؛ از تضاد میان سنت و فناوری در یک شهر نمادین، تا فاصله ایران با موجهای جهانی و در نهایت، نحوه مواجهه مردم با نمادهای زندگی مدرن در شرایط امروز.
چرا قم؟ برخورد سنت و تکنولوژی
اولین نکته قابل توجه در این ماجرا، محل برگزاری این ایونت است؛ قم، شهری که در ذهن بسیاری از مردم با مفاهیمی مانند سنت، مذهب و هویت فرهنگی شناخته میشود و البته همواره در معرض قضاوتهای متفاوت قرار داشته است. پس از انتشار تصاویر این مراسم، بخشی از کاربران درباره خود شهر قم و ویژگیهای آن اظهارنظر کردند؛ برخی نگاههای انتقادی داشتند و حتی از ظاهر شهر یا رفتار مردم آن سخن گفتند، در مقابل گروهی دیگر به این برداشتها واکنش نشان دادند و تصویر متفاوتی ارائه کردند.
کاربری به نام علی در این رابطه نوشت: “واقعا قم رو به عنوان یک شهر پیشبینی ناپذیر خیلی دست کم میگیرید.”
سان شاین: ا”ین قمه؟ من یبار تو عمرم رفتم قم، ولی اصلا این شکلی نبود. ظاهرش اصلا و ابدا این شکلی نبود!”
اما فراتر از این قضاوتها، برگزاری یک رویداد مرتبط با فناوری و یکی از نمادهای مهم دنیای مدرن در قم، خود به موضوعی قابل تأمل تبدیل شده است. شهری که در تصور عمومی نماینده بخشی از سنت در ایران امروز است، میزبان محصولی شده که نماد نوآوری، تکنولوژی و سبک زندگی جهانی به شمار میرود. همین کنار هم قرار گرفتن دو جهان متفاوت، یک تضاد و پارادوکس جذاب ایجاد میکند؛ تضادی که نشان میدهد مرز میان سنت و مدرنیته در جامعه امروز ایران آنقدرها هم مشخص و جدا از هم نیست.
آیفون ۱۸ و فاصله ایران با جهان
اما بخش دیگری از این ماجرا به فاصله ایران با جریانهای جهانی بازمیگردد. واکنش بسیاری از کاربران در شبکههای اجتماعی نشان میداد که این مراسم برای آنها یادآور موقعیتی است که ایران در سالهای اخیر نسبت به تحولات جهانی تجربه کرده است. بسیاری از کاربران در توییتها و کامنتهای خود به این موضوع اشاره کردند که ایران در بخشهایی از مناسبات جهانی کنار گذاشته شده و جامعه ایرانی همچنان با این پرسش مواجه است که چرا از بسیاری از موجهای بزرگ جهانی فاصله گرفته است. البته روابط میان کشورها و مناسبات سیاسی بر اساس منافع و معادلات پیچیده شکل میگیرد و نمیتوان انتظار داشت که تصمیمهای جهانی صرفاً بر مبنای معیارهای اخلاقی یا انسانی اتخاذ شوند. اما آیفون ۱۸ نماد یک وضعیت است؛ یک اتفاقی که سراسر جهان را درگیر میکند، اما ایران نمیتواند بخشی از این جهان باشد. انگار هویت خودش را از دسترفته میبیند؛ ایرانی که در خوانش تاریخی، زمانی در صدر جهان بوده است.
کامنت هادی: “بارها اینو نوشتم و دوباره مینویسم: مردم چریک نیستند! زندگی در بین مردم ما حتی تو تاریکترین روزها ادامه داشته! اونایی که رفتن و زندگیشون رو دادند، برای «زندگی کردن» رفتند! و هیچکس، هیچکس، حق نداره از مردم بخواد زندگی نکنن یا بخاطر اینکه بخوان بخشی از یک حال خوب جمعی باشن رو مسخره کنه!”
چرا مردم هنوز میخواهند بخشی از جهان باشند؟
بخش دیگری از واکنشها اما به خود مردم و نوع مواجهه آنها با چنین اتفاقهایی مربوط میشود. پس از انتشار تصاویر این مراسم، برخی کاربران به کسانی که نسبت به آیفون ۱۸ و فضای پیرامون آن واکنش نشان داده بودند، انتقاد کردند؛ اینکه چرا در شرایطی که جامعه با مشکلات اقتصادی و اجتماعی مختلف روبهروست، همچنان چنین موضوعاتی مورد توجه قرار میگیرد یا چرا برخی افراد با ساخت محتوای طنز به این اتفاق واکنش نشان میدهند. اما شاید نگاه به این رفتارها تنها از زاویه تجمل، بیخیالی یا بیتوجهی به مشکلات جامعه، تصویری کامل ارائه ندهد. مردم در بسیاری از مواقع تلاش میکنند، حتی در شرایط دشوار، بخشی از تجربههای جهانی را لمس کنند و احساس نکنند که کاملاً از جریان زندگی معاصر کنار گذاشته شدهاند.
نمونههای این موضوع را میتوان در محتوای طنز منتشرشده در شبکههای اجتماعی دید؛ جایی که برخی صفحات با شوخی، آیفونهای قدیمی را رنگ میکردند یا با اضافه کردن برچسبهایی تلاش میکردند ظاهر گوشی خود را شبیه مدلهای جدید کنند. شاید این رفتارها در نگاه اول ساده یا حتی طنزآمیز به نظر برسد، اما در لایه عمیقتر، نشاندهنده تمایل بخشی از جامعه برای همراه شدن با موجهای جهانی و حفظ حس حضور در دنیایی است که از آن فاصله گرفتهاند.
این کامنت از محمدحسیبن هم شاید قابل تامل جلوه کند: “واقعا کلم نامناسب میشه و دلم میسوزه اینارو میبینم. به فنا رفتیم یه آب هم روش خوردن و تمام. اینها نشانههای استیصال و فقر تفریح در جامعه است که به همه چی چنگ میزنیم و مسخره خاص و عام میشیم.”
البته سوی دیگر ماجرا هم قابل نقد است؛ جایی که فردی ممکن است برای خرید یک گوشی گرانقیمت، زیر بار وامهای سنگین برود. این تصمیم میتواند از منظر اقتصادی مورد پرسش قرار گیرد، اما حتی این رفتار نیز در بستر شرایط امروز قابل بررسی است. زمانی مبلغی مانند ۵۰۰ میلیون یا یک میلیارد تومان میتوانست بخش مهمی از زندگی فرد را تغییر دهد؛ خرید خودرو، سرمایهگذاری یا حتی تهیه مسکن. اما کاهش ارزش پول و تغییر شرایط اقتصادی باعث شده است معنای این اعداد نیز تغییر کند. زمانی «میلیاردر» بودن نشانه ثروت بسیار زیاد بود، اما امروز این واژه تا حد زیادی معنای گذشته خود را از دست داده است. شاید به همین دلیل است که مواجهه مردم با نمادهایی مانند آیفون ۱۸ را نمیتوان تنها به مصرفگرایی تقلیل داد؛ بلکه باید آن را در چارچوب پیچیدهتری از تلاش انسانها برای زندگی کردن، دیده شدن و باقی ماندن در جریان جهان معاصر تحلیل کرد.
