زمستان که نزدیک می‌شود، بساط شلغم و لبو در کوچه و بازار پهن می‌شود و خیلی‌ها این دو را با هم اشتباه می‌گیرند؛ مخصوصاً وقتی شلغم پوست بنفش دارد یا لبو هنوز پخته نشده است. در این مطلب از جوان ایرانی، فرق شلغم و چغندر را از نظر ظاهر، طعم، خانواده گیاهی و ارزش غذایی ساده و کوتاه توضیح می‌دهیم.
جواب کوتاه: فرق شلغم و چغندر چیست؟
شلغم و چغندر دو گیاه کاملاً متفاوت از دو خانواده جدا هستند:
- شلغم از خانواده کلم‌ها (چلیپاییان) است؛ گوشتش سفید است و فقط بالای ریشه‌اش، جایی که بیرون از خاک و زیر نور آفتاب بوده، بنفش یا قرمز می‌شود. طعمش کمی تند و تیز است.
- چغندر از خانواده تاج‌خروسیان است؛ گوشتش از بیرون تا داخل قرمز تیره است و طعمی شیرین و خاکی دارد. به چغندر پخته در ایران لبو می‌گویند.
ساده‌ترین راه تشخیص: شلغم را که ببُرید داخلش سفید است، اما چغندر از داخل هم قرمز است و دست را رنگی می‌کند.
جدول مقایسه شلغم و چغندر
| ویژگی | شلغم | چغندر (لبو) |
|---|---|---|
| نام علمی | Brassica rapa | Beta vulgaris |
| خانواده گیاهی | کلمیان (هم‌خانواده کلم و تربچه) | تاج‌خروسیان (هم‌خانواده اسفناج) |
| رنگ گوشت | سفید | قرمز تیره |
| رنگ پوست | سفید با سر بنفش یا قرمز | قرمز تیره تا ارغوانی |
| طعم | کمی تند؛ بعد از پخت ملایم‌تر | شیرین و خاکی |
| کالری (۱۰۰ گرم) | حدود ۲۲ کیلوکالری (پخته) | حدود ۴۳ کیلوکالری (خام) |
| نکته تغذیه‌ای مهم | منبع ویتامین C | منبع خوب فولات |
| برگ | خوراکی، طعمی شبیه خردل | خوراکی، طعمی شبیه اسفناج |
چرا چغندر قرمز است ولی شلغم نه؟
رنگ قرمز چغندر از رنگدانه‌ای به نام بتانین است. این رنگدانه آن‌قدر قوی است که بعد از خوردن مقدار زیادی لبو، گاهی ادرار یا مدفوع کمی قرمز می‌شود؛ این حالت بی‌خطر و موقتی است، اما ممکن است با خون اشتباه گرفته شود، پس نگران نشوید. شلغم چنین رنگدانه‌ای ندارد و بنفشی بالای آن فقط در پوست و قسمتی است که زیر نور آفتاب بوده.
شلغم و لبو؛ کدام برای سرماخوردگی بهتر است؟
در فرهنگ ایرانی، شلغم پخته بیشتر برای روزهای سرماخوردگی و گلودرد مصرف می‌شود و لبو بیشتر به‌عنوان یک خوراکی گرم و مقوی زمستانی. هر دو کم‌کالری و پرآب هستند و جای خوبی در رژیم زمستانی دارند؛ اما هیچ‌کدام جای درمان پزشکی را نمی‌گیرند. برای آشنایی بیشتر با فواید لبو، مطلب خواص لبو چیست؟ را بخوانید.
چغندرقند و چغندر لبویی یکی هستند؟
چغندرقند و چغندر لبویی هر دو از یک گونه گیاهی (Beta vulgaris) هستند، اما نوع آن‌ها فرق دارد. چغندرقند ریشه‌ای سفید و درشت دارد و برای تولید شکر کشت می‌شود؛ چغندر لبویی قرمز است و برای خوردن.
نکات خرید شلغم و لبو
- شلغم: اندازه متوسط و سنگین را انتخاب کنید؛ شلغم خیلی بزرگ ممکن است چوبی و کم‌آب باشد.
- لبو: چغندر سفت و بدون چروک بخرید؛ برگ‌های تازه نشانه تازگی آن است.
- هر دو را بدون شستن، در کیسه کاغذی یا پارچه‌ای در قسمت سبزیجات یخچال نگه دارید.
اگر به مقایسه سبزیجات پاییزی علاقه دارید، مطلب فرق کدو حلوایی و کدو تنبل را هم بخوانید.
سؤالات متداول
شلغم همان چغندر است؟
نه. شلغم از خانواده کلم‌هاست و گوشت سفید دارد؛ چغندر از خانواده تاج‌خروسیان است و گوشتش قرمز است.
به چغندر پخته چه می‌گویند؟
لبو.
شلغم بنفش همان چغندر است؟
نه. شلغم فقط در قسمت بالای ریشه بنفش است و داخلش سفید است؛ چغندر از داخل هم قرمز است.
