کوچه‌های شیراز در بهار بوی بهارنارنج می‌دهند و حیاط خانه‌های شمالی پر از درخت‌هایی است که میوه‌هایشان از دور درست شبیه پرتقال‌اند. اما همین که یکی را بچینید و گاز بزنید، صورتتان از ترشی و تلخی جمع می‌شود! فرق نارنج و پرتقال را باید از همین گاز اول شروع کرد، اما ماجرا به طعم ختم نمی‌شود.
دو پسرعموی نارنجی
نارنج با نام علمی Citrus × aurantium و پرتقال با نام Citrus × sinensis هر دو مرکباتی دورگه‌اند. جالب اینکه هر دو از آمیختگی دو مرکب اصلی، یعنی پوملو و نارنگی، به وجود آمده‌اند؛ اما از ترکیب‌های متفاوتی از این دو والد. پرتقال در شرق آسیا، در منطقه‌ای میان جنوب چین، شمال شرق هند و میانمار اهلی شد. نارنج هم بومی جنوب شرق آسیا و جنوب چین است و حدود سال ۷۰۰ میلادی از راه هند و ایران به سرزمین‌های اسلامی رسید.
واژه نارنج هم داستان جالبی دارد. این نام از راه عربی به اسپانیا و پرتغال رسید و ردپایش را امروز در واژه‌هایی مثل naranja در زبان اسپانیایی می‌بینیم.
نارنج؛ ترش، تلخ و بی‌نهایت معطر
نارنج را کمتر کسی تازه‌خوری می‌کند. آبش ترش و کمی تلخ است و همین طعم، آن را به چاشنی محبوب آشپزخانه ایرانی تبدیل کرده است؛ آب نارنج روی کباب، ماهی، سالاد و حتی در ترشی‌ها. پوست معطرش هم در مربا، شیرینی و دسرها به کار می‌رود.
اما شاید ارزشمندترین بخش درخت نارنج، گل‌هایش باشد. از گل نارنج، یا همان بهارنارنج، عرق بهارنارنج و روغنی معطر به نام نرولی می‌گیرند که در عطرسازی هم کاربرد دارد. مربای بهارنارنج هم که دیگر معرف حضور همه هست. در اروپا، نارنج سویل به خاطر پکتین بالا، ماده اصلی مارمالاد سنتی بریتانیایی است.
یک کاربرد کمتر شناخته‌شده: درخت نارنج را به‌عنوان پایه پیوند برای باغ‌های پرتقال هم استفاده می‌کنند.
پرتقال؛ شیرین، آبدار و همه‌کاره
پرتقال برعکس، میوه‌ای برای تازه‌خوری است. گوشتش شیرین و آبدار است و آبش یکی از محبوب‌ترین آب‌میوه‌های دنیاست. هر ۱۰۰ گرم پرتقال حدود ۵۳ میلی‌گرم ویتامین C دارد که آن را به منبع خوبی از این ویتامین تبدیل می‌کند. ارقام زیادی هم دارد؛ از پرتقال‌های بی‌دانه و نافی‌شکل تا ارقام دیررسی که وقتی بقیه تمام شده‌اند به بازار می‌آیند. اگر بین این ارقام مردد هستید، فرق پرتقال تامسون و والنسیا را بخوانید.
فرق نارنج و پرتقال در یک جدول
| ویژگی | نارنج | پرتقال |
|---|---|---|
| نام علمی | Citrus × aurantium | Citrus × sinensis |
| طعم | ترش و کمی تلخ | شیرین و آبدار |
| پوست | ناهموارتر و بسیار معطر | صاف‌تر و نازک‌تر |
| مصرف تازه | کم | اصلی‌ترین کاربرد |
| کاربرد در آشپزی | چاشنی، مربا، ترشی و مارمالاد | آب‌میوه، سالاد و دسر |
| گل | بهارنارنج، عرق و روغن نرولی | کاربرد کمتر |
| کاربرد در باغبانی | پایه پیوند | میوه‌دهی |
چطور در بازار نارنج را از پرتقال تشخیص بدهیم؟
- بو: پوست نارنج را کمی بخراشید؛ عطرش تندتر و تلخ‌تر از پرتقال است.
- پوست: سطح نارنج معمولاً ناصاف‌تر و دانه‌دانه‌تر است.
- شکل: نارنج اغلب کمی پخ و گردتر است، ولی این نشانه همیشه قطعی نیست.
- مزه: مطمئن‌ترین راه، چشیدن یک قطره آب آن است!
اگر بین مرکبات کوچک‌تر هم سردرگم می‌شوید، فرق نارنگی و کینو را ببینید.
یک نکته ایمنی درباره نارنج
نارنج ترکیباتی مثل سینفرین دارد. خوردن آب نارنج به‌عنوان چاشنی در غذا، بخشی عادی از آشپزی ماست؛ اما مکمل‌های غلیظ عصاره نارنج که برای لاغری فروخته می‌شوند داستان دیگری دارند و ممکن است روی فشار خون و ضربان قلب اثر بگذارند. نارنج هم مثل گریپ‌فروت ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد. اگر دارو مصرف می‌کنید، به‌خصوص داروهای قلبی و فشار خون، پیش از مصرف زیاد یا مکمل‌های آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید. برای آشنایی با چاشنی ترش دیگر آشپزخانه هم مضرات و خواص لیمو ترش را بخوانید.
نارنج را می‌شود مثل پرتقال خورد؟
خوردنش خطری ندارد، اما به خاطر ترشی و تلخی معمولاً تازه‌خوری نمی‌شود و بیشتر به‌عنوان چاشنی، مربا و عرق استفاده می‌شود.
بهارنارنج از گل پرتقال است یا نارنج؟
بهارنارنج، همان‌طور که از اسمش پیداست، گل درخت نارنج است و عرق و مربای معروفش از همین گل تهیه می‌شود.
آب نارنج جای آب‌لیمو را می‌گیرد؟
در بسیاری از غذاها بله؛ آب نارنج ترشی ملایم‌تر و عطر متفاوتی دارد و روی کباب، ماهی و سالاد خیلی خوش‌طعم است.
