برنا: محمود کلاری، فیلمبردار سینمای ایران با بررسی تاریخچه قاب در سینما و نسبت آن با فرمت عمودی تاکید کرد که انتخاب قاب و حرکت دوربین باید در خدمت ایده و روایت اثر باشد.
دومین کارگاه آموزشی جشنواره ریلیمو با حضور میثم مولایی تدوینگر، مسعود خاکباز نویسنده، مجید توکلی کارگردان، محمود کلاری فیلمبردار و هادی مقدم دوست فیلمنامه نویس و کارگردان در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. هنرجویان در این کارگاهها که از ساعت ۱۳ تا ۲۲ برگزار شد با مولفه های نگارش فیلمنامه، فیلمسازی، تدوین، قاب دوربین و… در فیلم و سریالهای عمودی آشنا شدند.
کلاری در این کارگاه، در سخنانی تاریخچه قاب ها را بررسی کرد و گفت: قاب فیلمبرداری در ابتدا نزدیک به چهارگوش و مستطیل عمودی بود، چراکه اولین فیلمها عموماً فول شات بودند و آدمها را تمامقد نشان میدادند.
وی افزود: با پیشرفت سینما و ورود کارشناسان هنری و منتقدین، این دیدگاه شکل گرفت که چون آدمها به اطرافشان به شکل هوریزنتال نگاه میکنند، سینما نیز برای نزدیک شدن به این دیدگاه بهتر است به افقی نزدیک باشد.
این فیلمبردار اظهار کرد: بنابراین ماجرای فرمت عمودی یا آنچه امروز ورتیکال نامیده میشود، چیز تازهای نیست و از قدیم وجود داشته است. درباره لنز نرمال نیز دیدگاههای متفاوتی وجود داشته است.
او افزود: آنچه امروز امکان بروز و تبلور فرمت عمودی را فراهم کرده، موبایل است؛ وسیلهای که تا این حد با زندگی ما گره خورده و به مخاطب اجازه میدهد فیلم را در همین اندازه و با همین وسیله ببیند. فیلمهایی که به صورت واید اسکرین یا پرده عریض ساخته میشوند، روی صفحه موبایل به یک چیز باریک تبدیل میشوند و بخش بسیار کمی از صفحه را میپوشانند؛ بنابراین فرمت عمودی میتواند کل این صفحه را در اختیار تصویر قرار دهد.
کلاری با اشاره به سابقه اختلافنظر درباره چرخش دوربین از افقی به عمودی تأکید کرد: سر این چرخش دوربین حکایتها، برخوردها و اختلافنظرهای بسیار وجود داشته است، در حالی که اصل ماجرا این است که باید دید واقعیت مقابل دوربین چه چیزی طلب میکند و چه چیزی از فیلمساز میخواهد؛ بنابراین کسی که امروز فیلم را به شکل جدید، یعنی عمودی، میسازد باید بر اساس همین ضرورت فکر کند.
او به شرکت کنندگان در کارگاه تاکید کرد: اگر قرار باشد نکته ای در کار شما چشمگیر باشد یکی از مهمترین ویژگی ها همین است که ایده اساسا برای ورتیکال و قالب عمودی ساخته شده باشد و اگر ان را افقی کنیم یا تغییرات دیگری داشته باشیم دیگر ان محصول اولیه نباشد یعنی غیر آن ممکن نباشد.
کارگردان فیلم «آدم فروش» ادامه داد: در مسیری که فیلم میسازید، متوجه میشوید که گاهی شکل دیگری از همین گرامر و همین قواعد کار میکند، اما اصول، چهارچوبهای اولیه و بنیادهای آن، به گمانم تفاوت اساسی با هم ندارند.
کلاری با تأکید بر اینکه مسئله اصلی فیلمساز، عمودی یا افقی بودن کادر نیست، توضیح داد: اساساً تمرکز فیلمسازان بر کادر عمودی یا افقی نیست؛ مسئله، عناصری است که ترکیب را به وجود میآورند. پدیدهها، اشیایی که در کادر قرار دارند، خطوط، نور و کنتراست؛ اینکه بخشی از عناصر روشنتر و بخشی تاریکتر باشند و چگونه اینها را کنار یکدیگر بچینیم تا یک قاب دلپسند یا قابل توجه شکل بگیرد. این قواعد، اصول و زمینهها تفاوت چندانی با هم ندارند.
وی خطاب به فیلمسازان جوان افزود:، اما بهکارگیری این قواعد برای شما که قرار است در این عرصه فعالیت کنید، قطعاً به همان مرحلهای برمیگردد که گفتم. شما برای کاری که میخواهید انجام بدهید، ابتدا متن، فیلمنامه، طرح یا سیناپس را که شاید فقط کلیت و شرح ماجرا را بیان میکند، در ذهن و شکل خودتان میپرورانید و وقتی به دکوپاژ، شاتلیست یا پلانهایی که قرار است بنویسید میرسید، باید از همان ابتدا اینگونه فکر کنید.
این فیلمبردار سینما تأکید کرد: یعنی اینطور نباشد که به سمت یک ماجرا بروید و بعد بگویید این را اینجوری میگیریم. از ابتدا فکر کنید که شاتها را چگونه میچینم.
کلاری در ادامه با اشاره به اهمیت انتخاب قاب متناسب با سوژه گفت: بابد جوری قاب را انتخاب و رعایت کنم که اساسش در جهت آن چیزی باشد که میخواهم نشان بدهم. این نکته مهمی است.
وی با اشاره به تفاوت امکانات عکاسی در گذشته با امروز گفت: آن زمان مثل امروز نبود که عکس را بگیرید و بلافاصله ببینید چه کردهاید. باید عکس میگرفتیم، فیلم را ظاهر میکردیم و شاید ۱۰ یا ۱۵ روز بعد تازه میدیدیم چه کردهایم. شما امروز خیلی خوشبخت هستید؛ چون بلافاصله میتوانید خودتان را تصحیح کنید. ما آن زمان این امکان را نداشتیم و همیشه دلشوره داشتیم که مثلاً فریم بیستوهشتم چه شده است.
وی در ادامه تأکید کرد: ایده، کانسپت، مضمون یا هر چیزی که هست، باید مشخص کند که چه میخواهد بگوید. شما مجموعهای از تصاویر را پشت سر هم قرار میدهید و این تصاویر باید یک معنا را منتقل کنند.
کلاری در پایان گفت: این ماجرا باید به شکلی ساخته و پرداخته شود که تأثیر خودش را بگذارد و انتخاب هر قاب و هر حرکت دوربین باید در خدمت چیزی باشد که میخواهید بگویید.
