آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی ششم دبستان (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی ششم
ستایشِ آغاز کتاب فارسی ششم با نام «به نام آن که جان را فکرت آموخت» شش بیت از شیخ محمود شبستری، عارف و شاعر قرن هشتم، است که از کتاب شعری او به نام گلشن راز برداشته شده. شاعر می‌گوید خدا به انسان نیروی اندیشیدن داده و همه‌ی جهان از نور و بخشش او روشن است. او همچنین یادآوری می‌کند که عقل به‌تنهایی نمی‌تواند خدا را کامل بشناسد و برای این کار باید با «چشم دل» به جهان نگاه کرد.
چند نمونه از معنی‌ها: فکرت یعنی اندیشه و فکر کردن، فیض یعنی بخشش و لطف، و تجلّی یعنی آشکار شدن و پیدا شدن.
ستایش فارسی ششم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | شاعر | پیام اصلی |
|---|---|---|---|
| ستایش (پیش از فصل اول) | شعر (مثنوی) | شیخ محمود شبستری، گلشن راز | همه‌ی جهان نشانه‌ای از خداست و با دلِ روشن می‌توان او را شناخت. |
معنی کلمات ستایش فارسی ششم (به نام آن که جان را فکرت آموخت)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | جان | روح؛ آن نیرویی که انسان با آن زنده است |
| ۲ | فکرت | اندیشه، فکر کردن |
| ۳ | آموخت | یاد داد، آموزش داد |
| ۴ | چراغ دل | روشنیِ درون انسان؛ دل را به چراغ مانند کرده است |
| ۵ | برافروخت | روشن کرد، شعله‌ور کرد |
| ۶ | فضل | بخشش و نیکی، لطف |
| ۷ | هر دو عالم | این دنیا و جهان پس از مرگ (آخرت) |
| ۸ | گشت | شد |
| ۹ | فیض | بخشش و عطا، خیری که از سوی خدا می‌رسد |
| ۱۰ | خاک آدم | خاکی که حضرت آدم از آن آفریده شد؛ یعنی وجود انسان |
| ۱۱ | گلشن | گلستان، باغ پر از گل |
| ۱۲ | جمله | همه، سراسر |
| ۱۳ | فروغ | پرتو، روشنایی، نور |
| ۱۴ | حق | خدا |
| ۱۵ | دان | بدان (از دانستن) |
| ۱۶ | اندر | در |
| ۱۷ | وی | او؛ در این بیت یعنی جهان |
| ۱۸ | پیدایی | آشکار بودن، دیده شدن |
| ۱۹ | خرد | عقل، دانایی |
| ۲۰ | تاب | توان، طاقت، تحمّل |
| ۲۱ | روی | چهره، صورت |
| ۲۲ | از بهر | برای، به خاطر |
| ۲۳ | دگر | دیگر |
| ۲۴ | جوی | بجوی، پیدا کن (از جُستن) |
| ۲۵ | کم و بیش | کم یا زیاد |
| ۲۶ | دیده | چشم؛ اینجا یعنی دید و فهم هر کس |
| ۲۷ | نزد | پیش، از نظرِ |
| ۲۸ | تجلّی | آشکار شدن، پیدا شدن؛ اینجا یعنی روشن شدن جان با نور خدا |
| ۲۹ | تعالی | بلندمرتبه، برتر از همه |
معنی بیت‌به‌بیت ستایش فارسی ششم
| بیت (مصراع اول) | معنی ساده |
|---|---|
| به نام آن که جان را فکرت آموخت | به نام خدایی که به روح انسان اندیشیدن یاد داد و دل او را با روشنیِ جان، مثل چراغ روشن کرد. |
| ز فضلش هر دو عالم گشت روشن | از لطف خدا این دنیا و آن دنیا روشن شد، و از بخشش او وجود خاکیِ انسان مثل باغی پر از گل شکوفا شد. |
| جهان، جمله، فروغ نور حق، دان | همه‌ی جهان را پرتوی از نور خدا بدان؛ خدا در جهان آن‌قدر آشکار است که از شدّت آشکار بودن، دیده نمی‌شود. |
| خرد را نیست تاب نور آن روی | عقل توان دیدن نور خدا را ندارد؛ برای شناختن او برو و چشم دیگری (چشم دل) پیدا کن. |
| در او هر چه بگفتند از کم و بیش | هر کس درباره‌ی خدا کم یا زیاد سخنی گفته، فقط به اندازه‌ی دید و فهم خودش نشانه‌ای از او داده است. |
| به نزد آن که جانش در تجلّی است | از نگاه کسی که جانش با نور خدا روشن شده، همه‌ی جهان مانند کتابی است که نشانه‌های خدای بلندمرتبه را نشان می‌دهد. |
کلمات هم‌خانواده ستایش فارسی ششم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| فکرت | فکر، افکار، تفکّر، متفکّر |
| فضل | فاضل، فضیلت، افضل، فضلا |
| فیض | فیّاض، افاضه، مستفیض |
| نور | انوار، منوّر، تنویر |
| حق | حقیقت، حقوق، تحقیق، محقّق |
| تجلّی | جلوه، جلا، مُجلّا |
| تعالی | عالی، اعلا، متعال، علوّ |
| کتاب | کاتب، مکتوب، کتابت، کُتُب |
| برافروخت | افروختن، فروزان، فروغ |
مخالف (متضاد) کلمات ستایش فارسی ششم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| روشن | تاریک |
| نور | تاریکی، ظلمت |
| پیدا | پنهان |
| کم | بیش |
| برافروختن | خاموش کردن |
| حق | باطل |
| نزد (نزدیک) | دور |
| پنهان | آشکار |
نکته‌های املایی ستایش فارسی ششم
- فکرت: با «ت» کشیده در پایان نوشته می‌شود، نه «ه».
- فضل: با «ض» (ضاد) نوشته می‌شود.
- فیض: این واژه هم با «ض» است؛ با «فیز» اشتباه نکنید.
- عالم: با «ع» در آغاز نوشته می‌شود.
- فروغ: حرف پایانی «غ» است، نه «ق».
- حق: «ح» جیمی و «ق» دارد.
- تجلّی: روی «ل» تشدید دارد و با «ی» تمام می‌شود.
- تعالی: «ع» در وسط دارد و پایانش «ی» است.
- برافروخت: «خ» پیش از «ت» آمده است؛ مانند «آموخت».
سؤال‌های پرتکرار
ستایش فارسی ششم درباره‌ی چیست؟
ستایش این کتاب، شعری از شیخ محمود شبستری در یاد خداست. شاعر از نعمت اندیشه که خدا به انسان داده سخن می‌گوید و جهان را سراسر نشانه‌ای از نور خدا می‌داند.
پیام ستایش فارسی ششم چیست؟
هر چیزی در جهان نشانه‌ای از آفریدگار است؛ کسی که با دلِ روشن نگاه کند، کل جهان را مثل کتابی می‌بیند که می‌شود خدا را از آن شناخت.
معنی «فکرت» و «فیض» در ستایش چیست؟
«فکرت» یعنی اندیشه و فکر کردن، و «فیض» یعنی بخشش و خیری که از سوی خدا می‌رسد.
معنی «تجلّی» و «تعالی» چیست؟
«تجلّی» یعنی آشکار شدن و پیدا شدن، و «تعالی» یعنی بلندمرتبه و برتر؛ «حق تعالی» یعنی خدای بلندمرتبه.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی ششم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
