به گزارش گروه روانشناسی رکنا، قرار بود وابستگی شکل نگیرد. قرار بود فقط یک رابطه باشد؛ بدون تعهد، بدون توقع و بدون اینکه کسی از دیگری آینده ای بخواهد. اما حالا گوشی مدام بررسی می شود، دیر پاسخ دادن طرف مقابل اضطراب ایجاد می کند و ذهن در جست و جوی معنای هر پیام، رفتار و سکوت است.
رابطه ای که قرار بود ساده باشد، به یکی از پیچیده ترین موضوعات ذهن تبدیل شده است. با این حال، این درگیری همیشه به معنای عاشق شدن یا وابستگی ناسالم نیست. برای فهم دقیق تر این وضعیت، ابتدا باید تفاوت میان دلبستگی و وابستگی را شناخت.
دلبستگی با وابستگی ناسالم چه تفاوتی دارد؟
دلبستگی به معنای شکل گرفتن یک پیوند عاطفی با فردی دیگر است. دلبسته شدن به خودی خود مشکل محسوب نمی شود. انسان به طور طبیعی به افراد مهم زندگی خود علاقه پیدا می کند، دلتنگ می شود، از حضور آنها لذت می برد و از جدایی ناراحت می شود.
وابستگی زمانی مشکل ساز می شود که احساس امنیت، آرامش یا ارزشمندی فرد بیش از اندازه به حضور، توجه و تایید طرف مقابل گره بخورد.
ممکن است فردی عمیقا دلبسته باشد اما وابسته نباشد. دیگری برای او مهم است، اما زندگی، هویت و آرامش روانی او کاملا با رفتار آن فرد بالا و پایین نمی شود.
به زبان ساده، دلبستگی یعنی دیگری برای من مهم است؛ وابستگی ناسالم یعنی آرامش من بیش از اندازه به دیگری وابسته است.
چرا رابطه بدون تعهد ذهن را درگیر می کند؟
رابطه بدون تعهد یا رابطه دوستانه همراه با صمیمیت جنسی ممکن است برای بعضی افراد در همان محدوده توافق شده باقی بماند، اما برای برخی دیگر به تدریج معنایی عاطفی پیدا کند.
دلیل این اتفاق فقط رابطه جنسی نیست. تماس های مکرر، گفت و گوهای خصوصی، در میان گذاشتن مسائل شخصی، تجربه صمیمیت، احساس آرامش در کنار یک نفر و ساختن خاطرات مشترک می تواند یک ارتباط ساده را به پیوندی عاطفی تبدیل کند.
البته رابطه جنسی به خودی خود به معنای وابستگی عاطفی نیست. واکنش افراد به صمیمیت یکسان نیست و نیازهای عاطفی، تجربه های قبلی و الگوهای دلبستگی می توانند بر این تفاوت اثر بگذارند.
درگیری زمانی بیشتر می شود که فرد از رابطه چیزی فراتر از صمیمیت برای مثال احساس خواستنی بودن، تایید شدن، امنیت یا فرار موقت از تنهایی دریافت کند.
گاهی مشکل خود رابطه نیست؛ ابهام رابطه است
در رابطه بدون تعهد، مرزها و آینده ارتباط همیشه روشن نیست. دو نفر به یکدیگر نزدیک هستند، اما الزاما آینده مشترکی برای خود تعریف نکرده اند. این وضعیت ممکن است ذهن را وارد چرخه انتظار و تفسیر کند.
چرا امروز کمتر پیام داد؟ چرا دیشب صمیمی بود اما امروز فاصله گرفته است؟ آیا فرد دیگری وارد زندگی او شده؟ آیا هنوز مرا می خواهد؟ آیا ممکن است این رابطه روزی جدی شود؟ در این وضعیت، فرد دیگر فقط رابطه را تجربه نمی کند؛ مدام در حال حل کردن معمای رابطه است.
هر پیام محبت آمیز می تواند امید ایجاد کند و هر فاصله اضطراب را افزایش دهد. گاهی چیزی که فرد را به رابطه گره می زند، کیفیت واقعی آن نیست؛ بلکه بلاتکلیفی درباره آینده آن است.
آیا به رابطه وابسته شده اید یا به احتمال آینده آن؟
یکی از مهمترین نشانه ها این است که فرد به جای توجه به واقعیت کنونی رابطه، به چیزی وابسته شود که امیدوار است در آینده اتفاق بیفتد. او می داند طرف مقابل تعهدی نداده است، اما هر پیام، تماس یا رفتار محبت آمیز را نشانه ای از تغییر آینده تفسیر می کند. در نتیجه، با آنچه واقعا وجود دارد زندگی نمی کند؛ با چیزی زندگی می کند که امیدوار است روزی به وجود بیاید.
این امید ممکن است خروج از رابطه را دشوار کند. فرد شاید بداند نیازهایش برآورده نمی شود، اما همچنان منتظر تغییری بماند که هیچ تضمینی برای وقوع آن وجود ندارد.
چرا بعضی افراد بیشتر درگیر می شوند؟
آدم ها با نیازهای عاطفی یکسانی وارد رابطه نمی شوند. یک نفر ممکن است رابطه بدون تعهد را همان طور که توافق شده تجربه کند؛ اما فرد دیگری شاید در همان رابطه به دنبال تعلق، تایید، امنیت یا اثبات خواستنی بودن خود باشد. گاهی نیز یک تناقض روان شناختی شکل می گیرد: فرد هم صمیمیت می خواهد و هم از آسیب پذیری و مسئولیت رابطه متعهدانه می ترسد.
رابطه بدون تعهد می تواند برای مدتی این تضاد را پنهان کند؛ نزدیکی وجود دارد، اما مسئولیت محدود باقی می ماند. با افزایش نیاز عاطفی، همان رابطه ای که قرار بود آزادی ایجاد کند، ممکن است به منبع اضطراب تبدیل شود.
به گفته دکتر مریم سامانی- زوج درمانگر -، مسئله اصلی فقط این نیست که فرد به طرف مقابل دلبسته شده است یا نه؛ پرسش مهم تر این است که این رابطه در زندگی روانی او چه نقشی پیدا کرده است؟
اگر رابطه به ابزار اصلی دریافت امنیت، آرامش و احساس ارزشمندی تبدیل شود، دلبستگی می تواند به وابستگی ناسالم نزدیک شود. ممکن است فرد از رفتار طرف مقابل ناراحت باشد، اما برای از دست ندادن او از مرزهای خود عبور کند. شاید بارها تصمیم به پایان رابطه بگیرد، اما با دریافت اندکی توجه دوباره به همان چرخه بازگردد.
در چنین شرایطی، مسئله فقط دوست داشتن نیست. ترس از دست دادن، نیاز به تایید، تحمل پایین ابهام و دشواری در تنظیم هیجان نیز می توانند در ادامه رابطه نقش داشته باشند.
۷ سوال خود ارزیابی؛ رابطه را انتخاب کرده اید یا از دست دادنش می ترسید؟
این سوال ها تشخیص روانشناختی نیستند، اما می توانند به شما کمک کنند نقش رابطه را در زندگی خود دقیق تر بررسی کنید.
۱. اگر طرف مقابل چند روز پیام ندهد، فقط دلتنگ می شوید یا آرامش و تمرکز شما کاملا به هم می ریزد؟
۲. آیا میزان توجه او تعیین می کند امروز درباره خودتان چه احساسی داشته باشید؟
۳. آیا برای نگه داشتن او از خواسته ها، ارزش ها یا مرزهای شخصی خود عبور می کنید؟
۴. آیا بخش زیادی از ذهن شما صرف تحلیل پیام ها، سکوت ها و تغییر رفتار او می شود؟
۵. آیا بیشتر به چیزی وابسته اید که رابطه ممکن است در آینده بشود تا چیزی که اکنون واقعا هست؟
۶. آیا بارها تصمیم گرفته اید رابطه را تمام کنید، اما با دریافت کمی توجه دوباره برگشته اید؟
۷. اگر مطمئن بودید این رابطه هرگز متعهدانه نمی شود، باز هم آن را انتخاب می کردید؟
پاسخ مثبت به یک یا دو سوال لزوما به معنای وابستگی ناسالم نیست. اما اگر بیشتر پاسخ ها مثبت باشند، بهتر است رابطه را از زاویه استقلال روانی، ترس از دست دادن و توانایی حفظ مرزهای شخصی بررسی کنید.
هدف، بی احساس شدن نیست
انسان برای دلبستگی و برقراری پیوند عاطفی ساخته شده است. بنابراین هدف، بی احساس شدن یا فرار از صمیمیت نیست. هدف این است که بتوانیم کسی را دوست داشته باشیم، دلتنگش شویم و برایش اهمیت قائل باشیم، بدون اینکه امنیت و ارزشمندی خودمان را به حضور او واگذار کنیم.
