به گزارش رکنا، یکی از نقاشیهای بزرگ و ارزشمند دوره قاجار پس از حدود دو قرن مرمت شد و دوباره جزئیات تاریخی خود را به نمایش گذاشت. این تابلوی عظیم که ۲۴ شاهزاده قاجار را به تصویر کشیده، سالها با لایههای ضخیم وارنیش، بازنقاشیهای قدیمی و آسیبهای ساختاری مواجه بود و سرانجام در یک استودیوی تخصصی در لندن مورد مرمت قرار گرفت.
نقاشی پسران فتحعلیشاه چه ویژگیهایی دارد؟
این اثر تاریخی با ابعاد ۲۵۵ در ۴۴۰ سانتیمتر، به اوایل قرن نوزدهم میلادی تعلق دارد و به عبداللهخان نقاشباشی منسوب شده است.
تابلو با تکنیک رنگروغن و تزئینات طلا روی بوم اجرا شده و در آن ۲۴ شاهزاده قاجار در سه ردیف هشتنفره دیده میشوند. شاهزادگان با لباسهای فاخر درباری، تاج یا عمامه در برابر بیننده قرار گرفتهاند و نام و عنوان هر یک نیز با خط عربی روی اثر نوشته شده است.
این تابلو بخشی از یک اثر بزرگتر بوده است
نکته جالب درباره این نقاشی آن است که در ابتدا بهتنهایی طراحی نشده بود.
تابلوی «پسران فتحعلیشاه» بخشی از یک ترکیب سهگانه بوده که در دهه دوم قرن نوزدهم، تالار اصلی یکی از کاخهای سلطنتی تهران را تزئین میکرد.
در بخش مرکزی این ترکیب، فتحعلیشاه قاجار بر تخت طاووس قرار داشت و در دو سوی او نیز پسران و نوادگانش به تصویر کشیده شده بودند.
مشخصات این نقاشی تاریخی
| ویژگی | جزئیات |
|---|---|
| نام اثر | پسران فتحعلیشاه |
| دوره | اوایل قرن نوزدهم میلادی |
| نقاش | منسوب به عبداللهخان نقاشباشی |
| ابعاد | ۲۵۵ × ۴۴۰ سانتیمتر |
| تکنیک | رنگروغن و تزئینات طلا روی بوم |
| تعداد شخصیتها | ۲۴ شاهزاده |
| ساختار تصویر | ۳ ردیف هشتنفره |
| محل مرمت | استودیو سایمون گیلسپی در لندن |
| وضعیت پیش از مرمت | ترک، چینخوردگی، وارنیش تیره و بازنقاشیهای متعدد |
نقاشی قاجاری چرا نیاز به مرمت داشت؟
این اثر در طول دهههای گذشته چندین بار تحت مرمتهای نادرست قرار گرفته بود. همچنین لایههای ضخیم وارنیش و بازنقاشیهای مختلف روی سطح آن ایجاد شده بود.
بررسیهای اولیه نشان داد بوم اصلی از سه قطعه بههمدوخته تشکیل شده و علاوه بر ترکهای گسترده، با چینخوردگی و مشکلات ساختاری نیز مواجه بوده است.
لایههای تیره و ناهماهنگ وارنیش نیز باعث شده بود بخشی از رنگها و جزئیات اصلی نقاشی بهدرستی دیده نشوند.
مرمت نقاشی چگونه انجام شد؟
مرمت این اثر توسط استودیو سایمون گیلسپی لندن انجام شد. متخصصان ابتدا آزمایشهای مختلفی روی لایههای نقاشی انجام دادند تا بتوانند تفاوت میان رنگ اصلی و بازنقاشیهای قدیمی را تشخیص دهند.
سپس لایههای وارنیش و قسمتهایی از بازنقاشیهای قبلی بهتدریج برداشته شد. پس از آن، ساختار بوم تقویت و عملیات آسترکشی جدید انجام گرفت.
قسمتهایی که در طول زمان از بین رفته بود نیز با دقت بازسازی و لکهگیری شد. به گفته تیم مرمت، هدف این پروژه حفظ اصالت تاریخی اثر و جلوگیری از بازسازی افراطی بوده است.
سرنوشت این اثر در یک قرن اخیر
این نقاشی در دهه ۱۹۲۰ میلادی وارد مجموعه فردریک کلی بارتلت، هنرمند و مجموعهدار آمریکایی، شد.
سالها بعد، در سال ۲۰۲۱ در حراج کریستیز لندن عرضه شد. پس از فروش، یک موزه بزرگ در آسیا آن را خریداری کرد و پروژه مرمت اثر به استودیو سایمون گیلسپی سپرده شد.
چرا این نقاشی اهمیت تاریخی دارد؟
اهمیت این اثر تنها به اندازه بزرگ آن محدود نمیشود. این نقاشی یک سند تصویری ارزشمند از دربار فتحعلیشاه و ساختار خاندان سلطنتی قاجار محسوب میشود.
نام و عنوان شاهزادگان، نوع لباسها، تاجها و عمامهها و شیوه نمایش شخصیتها اطلاعات ارزشمندی درباره هنر درباری و فرهنگ تصویری دوره قاجار در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
مرمت اثر نیز این امکان را فراهم کرده که جزئیات بیشتری از نقاشی و رنگهای اصلی آن دیده شود و تصویری دقیقتر از هنر قاجاری در اختیار علاقهمندان قرار گیرد.
