همشهری آنلاین: از نخستین روزهای حضور فیلم «استخر» در جشنواره فیلم فجر و آغاز اکران عمومی آن در تاریخ ۲۴ تیر ۱۴۰۵، موضوعی خاص در میان صدها نظر مخاطبان برجسته بوده است؛ اکثریت نظرات متمرکز بر نام و سبک سروش صحت به عنوان کارگردان این فیلم هستند. به نظر میرسد که تماشاگران قبل از خریدن بلیت، تصمیم میگیرند آیا با دنیای فکری او همسو هستند یا خیر.
بررسی بیش از هزار دیدگاه درباره این فیلم نشان میدهد که «استخر» تبدیل به یکی از آثار دوقطبی سال شده است؛ فیلمی که برای برخی تماشاگران «شاهکاری قابل تحسین» و برای برخی دیگر «هدر دادن وقت» محسوب میشود. نکته جالب اینجاست که این اختلاف نظرها نه درباره جنبههای فنی یا بازیگری فیلم، بلکه درباره سوال بنیادی است که از سوی مخاطبان مطرح شده است: آیا سروش صحت تعریف جدیدی از سینما ارائه میدهد یا خیر؟
شهرت کارگردان فراتر از فیلم
در بسیاری از نظرات، شخصیت سروش صحت به میزان قابل توجهی بر ارزیابی مخاطبان از فیلم سایه افکنده است. عمده نقدها و تحسینها به بررسی این اثر نسبت به آثار قبلی او اختصاص یافته است؛ از فیلمهایی مثل «جهان با من برقص» و «صبحانه با زرافهها» گرفته تا سریال محبوب «مگه تموم عمر چندتا بهاره». حتی کسانی که از فیلم رضایت کامل ندارند معمولاً سخنانشان را با عبارات مشابهی آغاز میکنند: «عاشق کارهای صحت هستم، اما…» یا «انتظار بیشتری از سروش صحت دارم». در نقطه مقابل، طرفداران این فیلم معتقدند که هر کسی با دنیای ذهنی کارگردان آشنا باشد، میتواند از «استخر» نیز رضایت داشته باشد. یک نظر برجسته از کاربران بیان میکند: «افراد به دو دسته تقسیم میشوند، آنهایی که عاشق سبک فکری سروش صحت هستند و کسانی که علاقهای ندارند.»
کمدی نیست، اما هست!
بیشترین انتقادی که کاربران مطرح کردهاند، پیرامون فاصله میان انتظاراتشان از فیلم و آنچه در سالن تجربه کردهاند، بوده است. بسیاری از مخاطبان با تصور تماشای یک کمدی به دیدن فیلم رفتهاند، اما با اثری تلخ و آرام مواجه شدهاند. عباراتی نظیر «کمدی نبود»، «هیچ لحظه خندهداری نداشت»، «فیلم بیداستان» یا «تبلیغات گمراهکننده بود» بارها تکرار شده است. با این حال، گروهی از مخاطبان همین تفاوتها را نقطه قوت فیلم دانستهاند. به اعتقاد آنها، طنز صحت از جنس شوخیهای معمولی نیست؛ این طنز قرار است لبخند بر لب بیاورد، نه قهقهه ایجاد کند.
اثر صحت و تصویر ذهنی او
هرچند برنامه «کتابباز» مستقیماً به فیلم ارتباطی ندارد، اما تاثیر نام آن در ذهن مخاطبان کاملاً آشکار است. واژههایی مانند «مفهومگرا»، «عمیق»، «فلسفی»، «پیامدار» و حتی «انتلکت» در نظرات بسیار برجسته هستند. گروهی این ویژگی را نقطه قوت فیلم میدانند و میگویند که آثار صحت همیشه یک پیام روشن دارند و همهگیر نیستند. در مقابل، منتقدان این سبک میگویند فیلم بیش از حد ذهنی، کند و حتی متظاهرانه است. برای این دسته، «استخر» به جای داستانگویی، بیشتر قصد دارد دیدگاههای فلسفی را بیان کند؛ چیزی که تصویری از صحت به عنوان یک شخصیت روشنفکر از طریق «کتابباز» ساخته است.
چالش اصلی؛ فیلمنامه
در میان نکات مورد بحث، بیشتر تمرکز نقدها بر فیلمنامه قرار گرفته است. تعداد زیادی از نظرات بر ضعف داستان، روایت یا پایانبندی فیلم تمرکز دارند. مخاطبان منتقد اثر، فیلم را «بیهدف»، «بدون داستان» و «فاقد پایان تاثیرگذار» توصیف کردهاند. بعضیها همچنین از تبلیغات تجاری و استفاده زیاد از سیگار در فیلم انتقاد کردهاند. اما طرفداران معتقدند که فیلم بیشتر بر احساسات و تجربههای انسانی چون تنهایی، جدایی و تلاش برای بازآفرینی زندگی تاکید دارد. یک دیدگاه برجسته در این دسته بیان میکند: «این فیلم مناسب کسانی است که تجربه تنهایی پس از جدایی را احساس کردهاند.»
بازیگران زیر ذرهبین
در میان بازیگران، امین حیایی بیشترین توجهها را به خود جلب کرده است. حتی مخاطبانی که از فیلم رضایت نداشتهاند، بازی او را ستایش کردهاند. عبارتهایی همچون «بازی عالی»، «نقطه قوت فیلم» و «بهترین بازیگر» بارها در نظرات آمده است. اما سورنا صحت به نقش جنجالیترین بازیگر تبدیل شده است؛ برخی او را موفق و طبیعی دانستهاند، در حالی که گروهی دیگر بازی او را تحت تاثیر رابطه خانوادگی با کارگردان قرار دادهاند. مهران مدیری نیز واکنشهای متفاوتی دریافت کرده است؛ برخی بازی او را مصنوعی دانستهاند و عدهای دیگر از حضورش دفاع کردهاند.
اثری در مرز میان موفقیت و شکست
ارزیابی نظرات نشان میدهد که حدود ۴۵ درصد مخاطبان تجربهای مثبت از تماشای «استخر» داشتهاند، حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد از فیلم رضایت نداشتهاند و نزدیک به ۱۰ درصد نیز نظر میانهای ارائه کردهاند. این آمارها بیانگر آن است که «استخر» نه یک شکست کامل است و نه یک موفقیت بیچونوچرا.
اینفوگرافی زیر در تحلیل نظرات مخاطبان درباره «استخر» قابل توجه است:
