دروغگوی حرفه ای چه فرقی با دروغگوی عادی دارد؟ علم می گوید دروغگو را از روی چهره اش نمی شود شناخت
به گزارش گروه روانشناسی رکنا، تقریبا همه انسان ها گاهی اطلاعاتی را پنهان می کنند، واقعیت را بهتر از آنچه هست نشان می دهند یا برای جلوگیری از یک آسیب اجتماعی دروغ کوچکی می گویند. تفاوت میان افراد بیشتر به تکرار دروغ، انگیزه آن و پیامدهایی که ایجاد می کند مربوط می شود. اصطلاح دروغگوی حرفه ای نیز یک تشخیص رسمی روان پزشکی نیست. این عبارت معمولا برای توصیف فردی به کار می رود که در برنامه ریزی، حفظ و استفاده هدفمند از روایت های نادرست تجربه پیدا کرده است.
تصویر رایج از دروغگوی حرفه ای معمولا فردی بسیار باهوش و مسلط است که می تواند دیگران را به راحتی فریب دهد. اما شواهد علمی چنین ویژگی مشخصی را به عنوان نشانه قابل اعتماد دروغگویی تایید نمی کنند.
نگاه گریزان، لمس صورت، مکث یا اضطراب به تنهایی نشانه دروغ نیستند. فرد راستگو ممکن است به دلیل ترس از متهم شدن مضطرب شود و فرد دروغگو نیز به دلیل تمرین، ویژگی های شخصیتی یا پایین بودن اهمیت موضوع کاملا آرام بماند. بنابراین تشخیص دروغ از روی ظاهر فرد، بسیار پیچیده تر از چیزی است که در فیلم ها و شبکه های اجتماعی نشان داده می شود.
دروغ گفتن چه فشاری بر مغز وارد می کند؟
ساختن یک روایت نادرست معمولا چند فرایند ذهنی را هم زمان درگیر می کند. فرد باید حقیقت را مهار کند، پاسخ جایگزین بسازد، واکنش مخاطب را زیر نظر بگیرد و جزئیات روایت قبلی خود را به خاطر بسپارد.
به همین دلیل در بسیاری از موقعیت های آزمایشگاهی، دروغ گفتن نسبت به بیان حقیقت بار شناختی بیشتری ایجاد می کند. اما این موضوع یک قانون همیشگی نیست.
دروغی که از قبل تمرین شده یا بارها تکرار شده است ممکن است بسیار روان بیان شود. در مقابل، فرد راستگویی که یک حادثه پراسترس را تجربه کرده ممکن است جزئیات را فراموش کند یا روایتی نامنظم ارائه دهد.
حافظه انسان نیز یک ضبط ویدیویی دقیق نیست. بنابراین وجود یک تناقض کوچک در روایت، به تنهایی ثابت نمی کند که فرد دروغ گفته است.
مروری در سال ۲۰۲۳ بر روش های مبتنی بر بار شناختی نیز هشدار می دهد که فرض دروغ همیشه دشوارتر از حقیقت است، بیش از حد ساده سازی شده است. نتیجه این روش ها می تواند به نوع سؤال، میزان آمادگی فرد، ماهیت خاطره و شرایط مصاحبه وابسته باشد.
آیا دروغگوی باتجربه می تواند دستگاه دروغ سنج را شکست دهد؟
حتی نام دروغ سنج نیز می تواند گمراه کننده باشد. پلی گراف مستقیما دروغ را اندازه نمی گیرد؛ بلکه تغییرات فیزیولوژیک مانند هدایت الکتریکی پوست، تنفس و فعالیت قلبی عروقی را ثبت می کند. اما چنین تغییراتی فقط هنگام دروغ گفتن اتفاق نمی افتند. اضطراب، ترس، خشم، درد یا تلاش ذهنی نیز می توانند همین واکنش ها را ایجاد کنند.
گزارش جامع آکادمی های ملی علوم آمریکا درباره پلی گراف نتیجه گرفت که این ابزار در برخی آزمون های مربوط به یک رویداد مشخص می تواند بهتر از شانس عمل کند، اما دقت آن کامل نیست. استفاده از پلی گراف برای غربالگری جمعیت نیز می تواند با خطر نتیجه مثبت کاذب همراه باشد بنابراین مسئله فقط این نیست که یک دروغگوی حرفه ای بتواند دستگاه را فریب دهد. مشکل بنیادی تر این است که پلی گراف واکنش های فیزیولوژیک را اندازه می گیرد و هیچ واکنش واحدی وجود ندارد که در همه انسان ها فقط هنگام دروغ ظاهر شود.
علم برای کشف دروغ به چه چیزی بیشتر توجه می کند؟
روش های علمی تر به جای تمرکز افراطی بر زبان بدن، کیفیت اطلاعات و امکان بررسی مستقل روایت را نیز در نظر می گیرند. پرسش های غیرمنتظره، درخواست توضیح درباره مسیر اتفاق، بررسی جزئیات قابل راستی آزمایی و ارائه حساب شده شواهد می توانند تفاوت میان روایت ها را آشکارتر کنند.
پژوهش ها نشان داده اند افراد دروغگو ممکن است جزئیات قابل بررسی کمتری ارائه کنند؛ زیرا هر جزئیات قابل پیگیری می تواند روایت آنها را در معرض بررسی قرار دهد. با این حال، حتی در روش های تشخیص کلامی دروغ نیز هیچ نشانه منفردی برای صدور حکم کافی نیست.
آیا دروغگویی بیمارگون همان دروغگویی حرفه ای است؟
دروغگویی بیمارگون (Pseudologia Fantastica ) اصطلاحی برای الگویی مداوم از روایت های نادرست است که ممکن است بدون منفعت روشن ادامه پیدا کند، مدت طولانی باقی بماند و به روابط یا عملکرد فرد آسیب بزند. با این حال، دروغگویی بیمارگون یک تشخیص مستقل و تثبیت شده در نظام های اصلی تشخیصی روان پزشکی نیست.
برخی پژوهش ها نشان داده اند افرادی که خود را درگیر چنین الگویی می دانند، ممکن است پریشانی و اختلال عملکرد بیشتری گزارش کنند، اما درباره تعریف دقیق، معیارهای تشخیصی و جایگاه این مفهوم همچنان به پژوهش بیشتری نیاز است.
واقعیت مهم درباره کشف دروغ
علم امروز دستگاه یا تکنیکی ندارد که بتواند ذهن انسان را بخواند و با قطعیت بگوید یک فرد دروغ می گوید. در زندگی روزمره، به جای تلاش برای تشخیص شخصیت دیگران از روی یک حرکت بدن، بهتر است ادعاهای مهم را با شواهد مستقل بررسی کنیم، سؤال های روشن بپرسیم و تصمیم های جدی را بر اساس یک نشانه رفتاری یا نتیجه پلی گراف نگیریم.
دروغگوی حرفه ای نیز یک برچسب علمی دقیق برای تشخیص یک فرد از روی ظاهر نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، الگوی رفتاری، شواهد موجود و پیامدهای واقعی دروغ هاست.
