به گزارش رکنا، والد بین دو تصور گرفتار می شود؛ آیا کودک واقعا بیمار است یا فقط نمی خواهد به مدرسه برود؟
پاسخ همیشه ساده نیست. دل درد ممکن است ناشی از یک مشکل جسمی باشد، اما اضطراب نیز می تواند نشانه هایی کاملا واقعی مانند درد شکم، سردرد، تهوع، سرگیجه و تپش قلب ایجاد کند. حتی اگر درد در روزهای تعطیل ناپدید شود، باز هم نمی توان کودک را به دروغ گفتن متهم کرد.
آکادمی اطفال آمریکا تاکید می کند کودکانی که به دلیل اضطراب از مدرسه دوری می کنند، معمولا کنترل آگاهانه ای بر نشانه های جسمی خود ندارند. به بیان ساده، ممکن است علت درد اضطراب باشد، اما خود درد واقعی است.
چرا اضطراب خودش را در شکم نشان می دهد؟
مغز و دستگاه گوارش ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. زمانی که کودک احساس خطر یا نگرانی می کند، بدن او وارد حالت آماده باش می شود. این واکنش می تواند حرکت دستگاه گوارش را تغییر دهد، عضلات شکم را منقبض کند و باعث تهوع یا درد شود.
تهدیدی که کودک احساس می کند لزوما یک خطر جسمی نیست. جدا شدن از والدین، ترس از معلم، امتحان، تمسخر هم کلاسی ها یا حتی نگرانی درباره استفاده از سرویس بهداشتی مدرسه می تواند بدن را وارد حالت اضطراب کند.
کودک ممکن است نتواند بگوید از تنها ماندن در زنگ تفریح می ترسم، اما شکمش پیش از زبانش شروع به حرف زدن می کند.
نشانه هایی که ارتباط درد با مدرسه را بیشتر می کنند
این الگوها می توانند نشان دهند که اضطراب مدرسه در دل درد نقش دارد:
درد بیشتر در صبح روزهای مدرسه ظاهر می شود.
نشانه ها در آخر هفته یا تعطیلات کاهش پیدا می کنند.
با نزدیک شدن به ساعت خروج از خانه، درد شدیدتر می شود.
کودک پس از اجازه ماندن در خانه آرام تر می شود.
یکشنبه شب یا شب پیش از مدرسه بی خواب و نگران است.
کودک هم زمان گریه می کند، عصبانی می شود یا به والد می چسبد.
درد پس از ورود به مدرسه یا دیدن فردی امن کاهش پیدا می کند.
وجود این نشانه ها ثابت نمی کند که مشکل فقط روانی است. بررسی پزشکی، به ویژه در دردهای تکرار شونده، همچنان اهمیت دارد.
پشت جمله «مدرسه نمی روم» چه چیزی پنهان شده است؟
بعضی والدین تصور می کنند هر کودکی که از مدرسه دوری می کند، فقط اضطراب جدایی دارد. اما مقاومت در برابر مدرسه می تواند علت های متفاوتی داشته باشد:
ترس از جدا شدن
این حالت بیشتر در کودکان کم سن دیده می شود. کودک ممکن است نگران باشد در نبود او برای والد اتفاقی رخ دهد یا والد دیگر باز نگردد.
زورگویی و طرد شدن
تمسخر، تهدید، کتک خوردن یا کنار گذاشته شدن از جمع دوستان می تواند کودک را از محیط مدرسه بترساند. بعضی کودکان از ترس بدتر شدن شرایط، این موضوع را پنهان می کنند.
مشکل در یادگیری
کودکی که درس را متوجه نمی شود یا بارها در کلاس شرمنده شده است، ممکن است از رفتن به مدرسه دوری کند. گاهی پشت این وضعیت، اختلال یادگیری، بیش فعالی یا مشکل تمرکز قرار دارد.
ترس از معلم یا قوانین مدرسه
لحن خشن، تنبیه، تحقیر یا قوانین غیر قابل پیش بینی می توانند احساس امنیت کودک را از بین ببرند.
اضطراب اجتماعی
صحبت کردن در کلاس، غذا خوردن مقابل دیگران، ورزش گروهی یا برقراری ارتباط با همسالان برای بعضی کودکان بسیار اضطراب آور است.
تغییرات خانوادگی
جدایی والدین، بیماری یکی از اعضای خانواده، نقل مکان، سوگ یا تجربه یک حادثه ترسناک می تواند وابستگی و نگرانی کودک را بیشتر کند.
سه اشتباه که اوضاع را بدتر می کند
گفتن داری بهانه می آوری
این جمله به کودک می گوید که درد و ترس او جدی گرفته نمی شود. نتیجه ممکن است پنهان کاری، تشدید اضطراب یا استفاده از نشانه های شدیدتر برای جلب توجه باشد.
بهتر است بگویید:
«می دانم دردت واقعی است. می خواهیم بفهمیم چه چیزی باعث می شود صبح ها بیشتر شود.»
بازجویی طولانی در شلوغی صبح
پرسش های پیاپی مانند چه کسی اذیتت کرده؟، چرا دیشب نگفتی؟ و دقیقا از چه می ترسی؟ ممکن است فشار بیشتری ایجاد کنند.
صبح فقط اطلاعات ضروری را بگیرید و گفت و گوی اصلی را به زمانی آرام موکول کنید.
خانه ماندن بدون برنامه
اگر هر بار با ظاهر شدن اضطراب، کودک بدون بررسی در خانه بماند، مغز او یاد می گیرد تنها راه کاهش ترس، دوری از مدرسه است.
از سوی دیگر، فرستادن اجباری کودک بدون شناخت علت نیز می تواند مشکل را شدیدتر کند. راه درست، بررسی جسمی و روانی و طراحی برنامه مشترک با مدرسه است.
صبح دل درد چه کار کنیم؟
۱. ابتدا وضعیت جسمی را بررسی کنید
شدت درد، محل آن، تب، استفراغ، اسهال و وضعیت عمومی کودک را بررسی کنید. اگر درد شدید یا غیر معمول است، آن را صرفا به اضطراب نسبت ندهید.
۲. درد را تایید کنید
لازم نیست بگویید هیچ مشکلی نیست». جمله مناسب تر این است: می بینم شکمت درد می کند و رفتن برایت سخت شده است.
پذیرفتن احساس به معنای موافقت فوری با خانه ماندن نیست.
۳. فقط یک سوال روشن بپرسید
به جای بازجویی بگویید: امروز در مدرسه چه چیزی بیشتر از همه نگرانت می کند؟
اگر کودک پاسخ نداد، چند احتمال محدود مطرح کنید: جدا شدن از من سخت است، از کسی می ترسی یا نگران درس هستی؟
۴. پیام والد باید آرام و ثابت باشد
اگر پزشک علت جسمی جدی را رد کرده و برنامه بازگشت به مدرسه وجود دارد، والد می تواند بگوید: می دانم سخت است. قرار نیست تنها بمانی. من و مدرسه کمکت می کنیم و برنامه امروز رفتن به مدرسه است.
۵. یک فرد امن در مدرسه تعیین کنید
کودک باید بداند هنگام افزایش اضطراب به چه کسی مراجعه کند؛ معلم، مشاور، معاون یا مربی بهداشت.
گاهی دانستن اینکه یک بزرگسال مشخص منتظر اوست، ورود به مدرسه را بسیار آسان تر می کند.
راهکارهایی که پیش از شروع مدرسه کمک می کنند
مسیر مدرسه را با کودک مرور کنید.
اگر ممکن است، پیش از شروع کلاس محیط را به او نشان دهید.
برنامه خواب را چند روز زودتر منظم کنید.
لباس، کیف و وسایل را شب قبل آماده کنید.
خداحافظی را کوتاه، روشن و قابل پیش بینی نگه دارید.
بدون خداحافظی مخفیانه محل را ترک نکنید.
با عروسک یا بازی نقش، ورود به کلاس و خداحافظی را تمرین کنید.
برای پایان روز، زمان بازگشت خود را با نشانه ای قابل فهم توضیح دهید.
از معلم بخواهید هنگام ورود، کودک را با یک فعالیت مشخص درگیر کند.
یک خداحافظی درست چه شکلی است؟
خداحافظی طولانی، برگشتن چندباره از در مدرسه و نشان دادن اضطراب شدید والد می تواند جدایی را دشوارتر کند.
یک الگوی ساده: می دانم دلت برایم تنگ می شود. الان وارد کلاس می شوی، من بعد از تعطیل شدن مدرسه بر می گردم. دوستت دارم و به تو اطمینان دارم.
سپس والد باید مطابق همان برنامه عمل کند. قابل پیش بینی بودن بازگشت، به کودک احساس امنیت می دهد.
چه زمانی باید دل درد را فوری جدی گرفت؟
اگر هر یک از این نشانه ها وجود دارد، باید از پزشک کمک گرفت:
درد شدید یا مداوم
تب بالا
استفراغ مکرر یا استفراغ سبز
مشاهده خون در مدفوع یا استفراغ
کاهش وزن یا اختلال رشد
کم آبی بدن
درد مشخص در بخش راست شکم
بیدار شدن کودک از خواب به علت درد
اسهال شدید یا طولانی
بی حالی غیر عادی
اضطراب و بیماری جسمی می توانند هم زمان وجود داشته باشند. تشخیص یکی، دیگری را کاملا رد نمی کند.
چه زمانی به روانشناس کودک مراجعه کنیم؟
اگر اضطراب یا نشانه های جسمی بیش از حدود دو هفته ادامه پیدا کرده، موجب غیبت مکرر شده یا زندگی خانواده را مختل کرده است، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.
حمله هراس، افت تحصیلی، انزوای اجتماعی، تغییر ناگهانی رفتار، ترس شدید از یک فرد در مدرسه یا صحبت درباره آسیب به خود نیز باید جدی گرفته شود.
هدف فقط رساندن کودک به داخل کلاس نیست. باید مشخص شود چه چیزی مانع احساس امنیت، یادگیری و حضور او در مدرسه شده است.
دل درد صبحگاهی همیشه راز پیچیده ای ندارد، اما هرگز نباید با برچسب بهانه گیری نادیده گرفته شود. گاهی بدن کودک چیزی را بیان می کند که او هنوز کلمات لازم برای گفتنش را پیدا نکرده است.
منابع مربوط برای اطلاعات بیشتر
آکادمی اطفال آمریکا؛ راهنمای اجتناب از مدرسه (https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/emotional-problems/Pages/School-Avoidance.aspx)
آکادمی روان پزشکی کودک و نوجوان آمریکا؛ امتناع از مدرسه (https://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/FFF-Guide/School-Refusal-007.aspx)
راهنمای بیمارستان سلطنتی کودکان درباره درد شکمی (https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/Abdominal_pain_-_chronic/)
راهنمای اضطراب مدرسه در کلینیک کلیولند (https://health.clevelandclinic.org/when-to-get-help-for-school-anxiety)
