به گزارش گروه روانشناسی رکنا، این روزها توصیه های افراطی درباره قطع رابطه با خانواده، کنار گذاشتن والدین و اولویت دادن مطلق به خود در فضای مجازی فراوان شده است. نقد چنین دیدگاه هایی ضروری است، اما مشکل از جایی آغاز می شود که منتقدان نیز برای پاسخ دادن به این محتواها، از همان ابزارهای غیرعلمی استفاده می کنند؛ ترساندن مخاطب، تحریک احساس گناه، صدور حکم های قطعی و وعده گشایش در زندگی.
نتیجه، نبردی میان دو روایت زرد است. یک طرف می گوید برای پیشرفت باید همه روابط دشوار را کنار گذاشت و طرف دیگر ادعا می کند خدمت به والدین، رزق، سلامتی، طول عمر و آینده فرد را تضمین می کند. هیچ کدام پیچیدگی روابط خانوادگی را جدی نمی گیرند.
آیا کمک گرفتن یعنی رها کردن والدین؟
یکی از مهم ترین خطاها، برابر دانستن استفاده از پرستار یا مرکز تخصصی با رها کردن والدین است. مراقبت مسئولانه همیشه به معنای انجام شخصی تمام کارها نیست.
سالمندی که به زوال عقل، مشکلات حرکتی، بیماری مزمن یا اختلالات شناختی مبتلاست، ممکن است به مراقبت شبانه روزی و خدمات تخصصی نیاز داشته باشد. فرزندی که دانش، توان جسمی یا زمان کافی ندارد، گاهی با کمک گرفتن از یک مراقب حرفه ای تصمیم مسئولانه تری می گیرد.
حضور عاطفی فرزند، پیگیری درمان، تامین هزینه ها و نظارت بر کیفیت خدمات نیز بخشی از مراقبت است. نمی توان تنها یک شکل از نگهداری را اخلاقی دانست و تمام انتخاب های دیگر را بی مهری نامید.
فرسودگی مراقب یک بهانه نیست
مطالعات مربوط به مراقبت خانوادگی نشان می دهند افرادی که برای مدت طولانی از سالمند بیمار نگهداری می کنند، ممکن است با اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، فشار اقتصادی و فرسودگی جسمی روبرو شوند. این فشار در مراقبت از افراد مبتلا به زوال عقل شدیدتر است.
نادیده گرفتن این واقعیت به والد سالمند هم کمکی نمی کند. مراقب خسته و فرسوده ممکن است توان تصمیم گیری درست، صبوری و ارائه مراقبت ایمن را از دست بدهد. استراحت، تقسیم مسئولیت و کمک گرفتن از متخصص، نشانه خودخواهی نیست؛ بخشی از یک برنامه مراقبتی سالم است.
خانواده یا خود؛ یک دوگانه ساختگی
انسان مجبور نیست میان زندگی شخصی و والدینش فقط یکی را انتخاب کند. می توان به والدین احترام گذاشت و در عین حال برای توان جسمی، زندگی مشترک، شغل و سلامت روان خود نیز مرز مشخص داشت.
مشکل زمانی ایجاد می شود که مراقبت از والدین به وظیفه نامحدود یک فرزند تبدیل شود؛ به ویژه وقتی دیگر اعضای خانواده مسئولیتی نمی پذیرند. توصیه به فداکاری بی پایان، بدون توجه به امکانات مالی، تعداد فرزندان، فاصله جغرافیایی و شرایط جسمی مراقب، راه حل واقعی نیست.
تقسیم کار، استفاده از خدمات حمایتی، برنامه استراحت و گفت و گوی خانوادگی می تواند هم کرامت والد سالمند را حفظ کند و هم مانع فرسودگی فرزندان شود.
احترام با تحمل آزار تفاوت دارد
همه خانواده ها امن و حمایتگر نیستند. بعضی افراد سابقه خشونت، تحقیر، سوء استفاده مالی، اعتیاد یا کنترل گری شدید در رابطه با والدین خود دارند. توصیه یکسان به تمام این افراد، واقعیت زندگی آنان را نادیده می گیرد.
احترام به والدین به معنای تحمل خشونت یا حذف مرزهای شخصی نیست. گاهی محدود کردن ارتباط یا دریافت کمک تخصصی برای حفظ امنیت روانی و جسمی ضروری است. نمی توان هر مرزبندی را بی وفایی و هر فاصله ای را سنگدلی نامید.
وقتی محبت به معامله تبدیل می شود
مراقبت از والدین زمانی ارزشمند است که بر محبت، مسئولیت و حفظ کرامت انسان استوار باشد. اما اگر به فرد گفته شود خدمت کن تا روزی ات بیشتر شود، مشکلاتت حل شود و دوران پیری ات تضمین شود، رابطه انسانی به معامله تبدیل می شود.
باورهای دینی درباره نیکی به پدر و مادر محترم هستند، اما وعده افزایش قطعی ثروت، سلامتی یا طول عمر را نمی توان به عنوان نتیجه علمی معرفی کرد. این نوع وعده ها ممکن است در فردی که توان مراقبت مستقیم ندارد، احساس گناه شدیدی ایجاد کند.
هیچ کس نمی تواند تضمین کند که خدمت به والدین، مانع بیماری، مشکلات اقتصادی یا تنهایی در آینده خواهد شد. ارزش یک رفتار اخلاقی به دریافت پاداش فوری و قابل مشاهده وابسته نیست.
فیلم سینمایی جای پژوهش را نمی گیرد
استفاده از یک انیمیشن یا واکنش یک چهره مشهور می تواند متن را جذاب کند، اما مدرک علمی نیست. برای بررسی یک توصیه روان شناختی باید به تخصص گوینده، متن کامل سخنان، شواهد پژوهشی و پیامدهای احتمالی آن توجه کرد.
حتی یک جمله جنجالی نیز نباید بدون مشاهده نسخه کامل و زمینه سخنرانی تفسیر شود. ممکن است توصیه به واگذاری بخشی از مراقبت، به شکل دعوت به ترک والدین بازنشر شده باشد. نقد منصفانه باید ابتدا روایت اصلی را دقیق بررسی کند و سپس درباره آن داوری کند.
راه سوم وجود دارد
مسئله واقعی، انتخاب میان رها کردن والدین و قربانی کردن کامل زندگی فرزندان نیست. راه سالم، طراحی یک الگوی مراقبتی متناسب با نیازهای والد و توان خانواده است.
در این الگو، والد سالمند حق انتخاب و کرامت دارد، مسئولیت ها منصفانه تقسیم می شوند، مراقب اصلی فرصت استراحت پیدا می کند و در صورت نیاز از پرستار، پزشک، روان شناس یا مرکز تخصصی کمک گرفته می شود.
مراقبت از خود دشمن خانواده نیست. همان طور که استقلال فردی نباید به بی مسئولیتی تبدیل شود، احترام به خانواده نیز نباید با اجبار، احساس گناه و فرسودگی تعریف شود.
روان شناسی علمی نه فرمان قطع رابطه صادر می کند و نه وعده معجزه می دهد. کار آن کمک به انسان برای دیدن واقعیت، شناخت محدودیت ها و گرفتن تصمیمی است که هم ایمنی والد را حفظ کند و هم سلامت مراقب را از بین نبرد.
