در نبرد انرژی، کسی پیروز میدان خواهد بود که فراتر از بستن مسیر حرکت کند؛ بلکه با افزایش هزینهها، تغییر در مسیرها و ایجاد فشار، طرف مقابل را مجبور به عقبنشینی کند.
چالش تنشزا در جنوب غرب آسیا
تنشهای منطقه جنوب غرب آسیا، با تهدید عمومی یا بستن یک گذرگاه بهتنهایی به نتیجه مطلوب نمیرسد. بازدارندگی واقعی زمانی تاثیرگذار خواهد بود که به نقاط حساس طرف مقابل ضربه وارد کند، نه اینکه فقط نمایش قدرت ارائه شود. اقدامات موثر باید زنجیره تامین انرژی رژیم صهیونیستی را تحت فشار قرار دهد و از واکنشهای کوتاهمدت فراتر برود.
آیا بستن تنگه هرمز کافی است؟
مسدود کردن تنگه هرمز قطعاً از اهمیت ویژهای برخوردار است، اما این اقدام به تنهایی کافی نیست. بازار جهانی نفت تنها تحت تاثیر عرضه فیزیکی نیست، بلکه انتظارات بازار نیز نقش مهمی ایفا میکند. اگر اختلال در تنگه هرمز محدود به چند روز یا هفته باشد، بازار ممکن است این ضربه را تا حدی با استفاده از ذخایر و مسیرهای جایگزین جذب کند.
نقاط فشار جایگزین: خزر و قفقاز
منطقه خزر و قفقاز، جایی است که اسرائیل وابستگی قابلتوجهی به منابع انرژی آن دارد. براساس دادههای ارائهشده، واردات نفت اسرائیل از آذربایجان در سال 2025 به 94 هزار بشکه در روز رسیده که این رقم در مقایسه با سال قبل حدود 31 درصد افزایش داشته است. همچنین نفت آذربایجان به تنهایی 46.4 درصد از کل واردات انرژی اسرائیل را پوشش میدهد. این اطلاعات نشان میدهد که اختلال در این مسیر تأثیر مستقیم بر تمام زنجیره تأمین انرژی اسرائیل خواهد داشت.
مزیت راهبردی جغرافیای خزر
منطقه خزر یک ویژگی مهم دارد؛ حضور مستقیم آمریکا در آن بسیار کمتر از خلیجفارس است. ساختار پیچیده و چندلایه مسیرهای انرژی در این منطقه اجازه میدهد که اقدامات محدود ولی برنامهریزیشده، تأثیری فراتر از تاثیر بستن تنگه هرمز داشته باشند. این نوع اقدام میتواند نشان دهد که هیچ مسیر تأمین انرژی کاملاً ایمن نیست.
نقش کلیدی آذربایجان
آذربایجان در این میان نقش محوری دارد. رژیم صهیونیستی بارها از خاک این کشور برای اجرای برنامههای اطلاعاتی و عملیاتی علیه ایران استفاده کرده است. همین امر نشان میدهد که فشار از شمال غرب میتواند پاسخی قدرتمند به تهدیدات اسرائیل باشد و مسیرهای انرژی اسرائیل را دچار اختلال کند.
مزیتهای ایران در مذاکرات منطقه خزر
تنش در خزر میتواند بهعنوان ابزاری برای ایران در مذاکرات منطقهای مورد استفاده قرار گیرد. هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی این پهنه آبی وزن دیپلماتیک طرفهای درگیر را تغییر خواهد داد. اگر ایران نشان دهد که ثبات این منطقه بدون در نظر گرفتن منافع تهران ممکن نیست، میتواند در زمینههای تامین انرژی، کشتیرانی و امنیت منطقه امتیازهای بیشتری کسب کند.
نگاه به ترکیه و زنجیره انرژی اسرائیل
نفت آذربایجان از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیهان به ترکیه منتقل میشود و سپس به بندرهای اسرائیل در مدیترانه ارسال میشود. این زنجیره نشان میدهد که امنیت انرژی اسرائیل به قفقاز و همکاری ترکیه نیز وابسته است. اگر تنشها در این زنجیره محدود و مدیریتشده باشد، ترکیه احتمالاً به واکنش سیاسی بسنده میکند. این روند میتواند ائتلافهای پشت صحنه را ترغیب به بازداری کند و به تغییر محاسبات منطقهای بیانجامد.
