علائم اختلالات هورمونی در زنان همیشه با یک تغییر واضح و ناگهانی خودشان را نشان نمیدهند. گاهی بدن از چند نشانه کوچک خبر میدهد که در نگاه اول ارتباطی با هم ندارند. نامنظم شدن پریود، جوشهای تازه، تغییر وزن، ریزش مو یا افزایش موهای زائد از جمله تغییراتی هستند که نباید بدون بررسی کنار گذاشته شوند. بعضی زنان همزمان با این نشانهها، خستگی، تغییرات خلقی یا اختلال خواب را تجربه میکنند. البته هر کدام از این علائم میتواند علت دیگری داشته باشد و به تنهایی نشانه قطعی یک مشکل هورمونی نیست. آنچه بیشتر توجه پزشک را جلب میکند، تکرار یا همزمانی چند تغییر در بدن است. شناخت این نشانهها میتواند اولین سرنخ برای پیدا کردن علت اصلی تغییرات بدن باشد. در این مطلب نشانههای رایج اختلالات هورمونی در زنان را بشناسید؛ از بینظمی پریود و تغییر وزن تا ریزش مو، جوش، موهای زائد، اختلال خواب و تغییرات خلقی.
علائم اختلالات هورمونی در زنان
تغییرات هورمونی همیشه با یک نشانه واضح شروع نمیشوند. ممکن است بدن از راه تغییر در پریود، پوست، مو، وزن یا حال عمومی، خبر از یک ناهماهنگی هورمونی بدهد.
بینظمی در پریود
تغییر در زمانبندی پریود از نشانههای قابل توجه اختلالات هورمونی در زنان است. فاصله بین دورههای قاعدگی ممکن است کمتر یا بیشتر از قبل شود، خونریزی شدت متفاوتی داشته باشد یا حتی چند ماه پریود اتفاق نیفتد. چنین تغییراتی در شرایطی مثل سندرم تخمدان پلیکیستیک، مشکلات تیروئید یا دوران نزدیک به یائسگی دیده میشوند.
افزایش موهای زائد و ریزش مو
اگر موهای ضخیم و تیره در قسمتهایی مثل چانه، بالای لب، سینه یا شکم ظاهر شوند و این تغییر تازه باشد، احتمال ارتباط آن با افزایش هورمونهای مردانه مطرح میشود. در بعضی زنان، همین تغییر هورمونی خودش را با کمپشت شدن موهای سر یا ریزش مو نشان میدهد. البته هر موی زائدی نشانه اختلال هورمونی نیست.
جوشهای جدید و تغییرات پوست
جوشهای هورمونی در قسمت پایین صورت، چانه و اطراف فک بیشتر دیده میشوند. بعضی زنان متوجه میشوند که جوشها در روزهای نزدیک به پریود شدت میگیرند یا بعد از سالها دوباره ظاهر شدهاند. افزایش فعالیت بعضی هورمونها میتواند چربی پوست را بیشتر کند و زمینه بروز این نوع آکنه را فراهم آورد. تغییرات پوستی به همین جا ختم نمیشود. خشکی پوست یا ایجاد تیرگی و ضخیم شدن پوست در نواحی مانند گردن و زیر بغل نیز در برخی مشکلات هورمونی دیده میشود.
تغییر وزن و احساس خستگی
بالا یا پایین رفتن وزن بدون تغییر مشخص در غذا خوردن یا فعالیت بدنی، یکی دیگر از نشانههایی است که در بررسی اختلالات هورمونی مورد توجه قرار میگیرد. مشکلات مربوط به غده تیروئید نمونه شناخته شدهای در این زمینه هستند. کمکاری تیروئید بیشتر با افزایش وزن، خستگی، خشکی پوست و احساس سرما همراه است. در پرکاری تیروئید، کاهش وزن، تعریق، تپش قلب و حساسیت بیشتر به گرما دیده میشود. البته خستگی و تغییر وزن علتهای فراوانی دارند و صرف دیدن این دو علامت، تشخیص عدم تعادل هورمونی را قطعی نمیکند.
تغییرات خلق، خواب و میل جنسی
تغییر سطح هورمونها در بعضی زنان با بیخوابی، نوسان خلق، تحریک پذیری، کاهش انرژی یا کم شدن میل جنسی همراه میشود. این حالتها در سالهای نزدیک به یائسگی بیشتر دیده میشوند، هرچند عوامل دیگری مانند فشار روانی، مشکلات خواب و برخی بیماریها نیز همین نشانهها را ایجاد میکنند.
درمان اختلالات هورمونی در زنان
درمان این نوع اختلالات به علت اصلی مشکل بستگی دارد و برای همه یک نسخه ثابت وجود ندارد. پزشک پس از بررسی علائمی مانند بینظمی قاعدگی، تغییرات وزن، جوش، ریزش مو یا رشد موهای زائد، آزمایشهای لازم را درخواست میکند تا وضعیت هورمونها دقیق مشخص شود. در بعضی موارد، تنظیم تیروئید یا درمان تخمدان پلیکیستیک بخش اصلی درمان است و در شرایط دیگر داروهای تنظیم کننده هورمون تجویز میشوند. نوع دارو و مقدار آن نیز بر اساس شرایط بدنی، سن و برنامه بارداری فرد تعیین میشود. خواب کافی، تغذیه متعادل و فعالیت بدنی منظم هم در کنار درمان پزشکی مورد توجه قرار میگیرند. مصرف خودسرانه داروهای هورمونی انتخاب مناسبی نیست، چون تغییر یک هورمون روی بخشهای دیگری از بدن هم اثر دارد.
انواع اختلالات هورمونی در زنان
تغییرات هورمونی در زنان همیشه با یک نشانه مشخص دیده نمیشوند و بسته به هورمون درگیر، شکل متفاوتی پیدا میکنند. بعضی اختلالات بیشتر روی پریود اثر دارند و بعضی دیگر خودشان را با تغییر وزن، پوست، مو، خلق و خو یا باروری نشان میدهند. انواع آن را در این بخش بررسی میکنیم.
اختلالات هورمونی تیروئید
کمکاری و پرکاری تیروئید از اختلالاتی هستند که تعادل هورمونی بدن را به هم میزنند. در کمکاری تیروئید، خستگی، احساس سرمای بیشتر، خشکی پوست، افزایش وزن و بینظمی پریود دیده میشود. پرکاری تیروئید نیز ممکن است با کاهش وزن، تپش قلب، تعریق، اضطراب و تغییر در چرخه قاعدگی همراه باشد. شدت علائم در هر زن یکسان نیست و حتی بعضی افراد در شروع بیماری نشانه مشخصی ندارند. بررسی هورمونهای تیروئیدی در آزمایش خون، تصویر دقیقتری از وضعیت بدن به پزشک میدهد.
سندرم تخمدان پلی کیستیک
سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS یکی از اختلالات شایع هورمونی در زنان در سنین باروری است. پریودهای نامنظم، افزایش موهای زائد صورت و بدن، جوشهای ماندگار و دشواری در بارداری از نشانههای شناخته شده آن هستند. افزایش وزن یا سختی در کاهش وزن نیز در بخشی از زنان دیده میشود، هرچند داشتن وزن طبیعی این اختلال را رد نمیکند. در این وضعیت، سطح بعضی هورمونهای جنسی تغییر میکند و تخمک گذاری نیز ممکن است نظم معمول خود را از دست بدهد.
اختلالات هورمون پرولاکتین
بالا رفتن پرولاکتین، هورمونی که از غده هیپوفیز ترشح میشود، یکی دیگر از انواع اختلالات هورمونی در زنان است. ترشح شیر از پستان بدون بارداری یا شیردهی، کاهش میل جنسی، نامنظم شدن پریود و مشکل در بارداری از نشانههای احتمالی این اختلال به شمار میروند. بعضی زنان نیز هیچ علامت واضحی ندارند و افزایش پرولاکتین هنگام بررسی ناباروری یا بینظمی قاعدگی مشخص میشود. داروهای خاص، کمکاری تیروئید و برخی مشکلات هیپوفیز از علتهای شناخته شده افزایش این هورمون هستند.
اختلالات هورمونهای جنسی
استروژن، پروژسترون و هورمونهای آندروژنی در تنظیم چرخه قاعدگی، تخمک گذاری و بسیاری از عملکردهای بدن زنان نقش دارند. تغییر سطح این هورمونها ممکن است با خونریزی غیرطبیعی، عقب افتادن یا قطع پریود، گرگرفتگی، خشکی واژن، جوش و تغییرات مو همراه باشد. در دوران نزدیک به یائسگی نیز نوسان استروژن و پروژسترون میتواند شکل و فاصله پریودها را تغییر دهد. توجه کنید یک علامت به تنهایی برای تشخیص نوع اختلال کافی نیست. پزشک علائم، زمان بروز آنها و نتایج آزمایشها را کنار هم بررسی میکند.
اختلالات هورمونی در دوران بارداری
در این دوره، سطح هورمونهایی مانند استروژن، پروژسترون و هورمونهای تیروئیدی تغییر میکند و همین تغییرات روی حال عمومی، خواب، اشتها و خلق و خو اثر میگذارد. افزایش یا کاهش غیرطبیعی بعضی هورمونها نیز ممکن است با نشانههایی مثل تپش قلب، خستگی شدید، تغییر وزن، تعریق یا بینظمی قند خون همراه باشد. اختلال تیروئید از مواردی است که در بارداری بیشتر مورد توجه قرار میگیرد و نیاز به آزمایش و پیگیری دقیق دارد. دیابت بارداری هم نمونه دیگری از تغییرات هورمونی و متابولیکی این دوران است که با آزمایش قند بررسی میشود. بعضی مشکلات هورمونی پیش از بارداری وجود داشتهاند و در این دوره شکل تازهای پیدا میکنند. اگر تغییرات بدنی شدید، ناگهانی یا غیرمعمول باشند، به پزشک مراجعه کنید.
علت تعریق شبانه در زنان یائسه چیست؟ با درمان گیاهی و دارویی آن در این مطلب آشنا شوید:
علت تعریق شبانه در زنان یائسه
نحوه تشخیص اختلالات هورمونی در زنان
تشخیص این نوع اختلالات با بررسی نشانههایی شروع میشود که در بدن یا چرخه قاعدگی تغییر کردهاند. مانند نامنظم شدن پریود، جوشهای مکرر، تغییر وزن یا رشد موهای زائد. پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، نظم قاعدگی، داروهای مصرفی و سابقه بیماریها پرس و جو میکند. بعد از معاینه، در صورت نیاز آزمایش خون برای بررسی هورمونهایی مانند تیروئید، پرولاکتین، استروژن، پروژسترون و هورمونهای مرتبط با تخمدان درخواست میشود. زمان انجام آزمایش هم مهم است و بعضی هورمونها باید در روز مشخصی از چرخه قاعدگی اندازه گیری شوند. در بعضی شرایط، سونوگرافی رحم و تخمدانها برای بررسی کیست، فیبروم یا نشانههای تخمدان پلیکیستیک انجام میشود. استرس، تغییرات وزن، بارداری، شیردهی و بعضی داروها هم روی سطح هورمونها اثر دارند.
عوارض درمان نکردن اختلالات هورمونی
اختلالات هورمونی همیشه با نشانههای شدید همراه نیستند و ممکن است مدتی با علائمی مثل خستگی، تغییر وزن یا بینظمی قاعدگی ادامه پیدا کنند. وقتی این تغییرات برای مدت طولانی باقی بمانند، بخشهای مختلف بدن تحت تأثیر قرار میگیرند و مشکلات تازهای شکل میگیرد.
اختلالات هورمونی و ناباروری
یکی از عوارضی که در بعضی زنان دیده میشود، به هم خوردن نظم تخمک گذاری و کاهش شانس بارداری است. تغییرات هورمونی ناشی از مشکلات تیروئید، افزایش پرولاکتین یا سندرم تخمدان پلیکیستیک، چرخه قاعدگی را نامنظم میکند و در بعضی موارد تخمک گذاری را مختل میسازد. پریودهای نامنظم، فاصله زیاد بین دورهها یا قطع قاعدگی نباید همیشه به خستگی و فشارهای روزمره نسبت داده شود. این تغییرات ممکن است سرنخی از یک مشکل هورمونی باشند که نیاز به بررسی دارد.
کاهش تراکم استخوان
برخی اختلالات هورمونی، مخصوصا کاهش طولانی مدت استروژن، روی سلامت استخوانها اثر میگذارند. ادامه این وضعیت با کاهش تراکم استخوان و افزایش احتمال پوکی استخوان همراه است. در زنان جوان نیز اختلالات شدید و طولانی مدت قاعدگی از این نظر قابل توجه هستند. کمبود استروژن تنها روی استخوانها اثر ندارد و ممکن است تغییراتی در پوست، مو و وضعیت عمومی بدن نیز دیده شود.
تغییرات خلق و خو و خواب
اختلالات هورمونی ممکن است روی خواب و وضعیت روحی نیز اثر بگذارند. بیخوابی، خستگی، تحریکپذیری، کاهش تمرکز یا نوسان خلقی در بعضی زنان همراه این مشکلات دیده میشود. ادامه این علائم برای مدت طولانی، زندگی روزمره را فرسایشی میکند. مخصوصا وقتی فرد دلیل مشخصی برای تغییر حال خود پیدا نمیکند. البته چنین نشانههایی همیشه از هورمونها ناشی نمیشوند و مشکلاتی مانند کم خونی، اضطراب یا اختلال خواب نیز علائم مشابهی دارند. تشخیص دقیق، نیازمند بررسی مجموعه نشانهها و انجام آزمایشهای مرتبط است.
تفاوت علائم اختلال هورمونی زنان با بیماریهای دیگر
تشخیص این اختلالات همیشه از روی یک نشانه مشخص امکان پذیر نیست، چون بسیاری از علائم آن با بیماریهای دیگر شباهت دارند. نامنظم شدن پریود، خستگی، تغییر وزن، ریزش مو یا جوشهای تازه ممکن است در مشکلات تیروئید، کم خونی، اختلالات متابولیک یا حتی فشارهای روحی هم دیده شوند. تفاوت اصلی در کنار هم قرار گرفتن علائم و تکرار آنها در یک بازه زمانی مشخص است. برای نمونه، تغییرات هورمونی با چند نشانه مرتبط با هم همراه میشوند؛ مانند بینظمی قاعدگی همراه با افزایش موهای زائد یا تغییرات پوستی. شدت و زمان بروز نشانهها هم سرنخ دیگری به پزشک میدهد. گاهی پاسخ بدن آنقدر ظریف شروع میشود که علت واقعی آن تنها با کنار هم گذاشتن چند نشانه خودش را نشان میدهد.
بهترین درمان فیبرومیالژیا در زنان به همراه ترکیب طب نوین و سبک زندگی را در این مطلب بخوانید:
بهترین درمان فیبرومیالژیا در زنان
سؤالات متداول در مورد اختلالات هورمونی در زنان
در این بخش به پرسش و پاسخ رایج در این زمینه میپردازیم.
آیا نامنظم شدن پریود نشانه مشکل هورمونی است؟
نامنظم شدن قاعدگی یکی از نشانههایی است که در برخی اختلالات هورمونی دیده میشود. سندروم تخمدان پلیکیستیک، مشکلات تیروئید و تغییرات وزن از علتهای احتمالی آن هستند. استرس و بعضی داروها نیز میتوانند نظم قاعدگی را تغییر دهند.
آیا ناهماهنگی هورمونی باعث افزایش وزن میشود؟
تغییرات هورمونی در بعضی شرایط میتوانند با افزایش وزن یا سختتر شدن کاهش وزن همراه باشند. کمکاری تیروئید و برخی اختلالات تخمدانی از نمونههای شناخته شده هستند. البته تغذیه، فعالیت بدنی، خواب و عوامل دیگر نیز روی وزن اثر دارند. افزایش وزن به تنهایی نشانه قطعی اختلال هورمونی محسوب نمیشود.
آیا ریزش مو و جوش به هورمونها مربوط است؟
بله، تغییر سطح بعضی هورمونها میتواند روی پوست و چرخه رشد مو اثر بگذارد. افزایش آندروژنها در برخی زنان با جوش، چرب شدن پوست یا افزایش موهای زائد همراه میشود. ریزش مو نیز علتهای مختلفی دارد و همیشه منشأ هورمونی ندارد.
چه زمانی برای بررسی هورمونها باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تغییرات قاعدگی، ریزش مو، جوش شدید، موهای زائد، تغییر وزن یا خستگی بدون علت مشخص ادامه پیدا کند، مراجعه به پزشک منطقی است. وجود چند علامت همزمان توجه بیشتری میطلبد. پزشک بر اساس علائم و سابقه فرد تصمیم میگیرد چه آزمایشهایی لازم باشد. تفسیر آزمایشهای هورمونی نیز باید در کنار علائم و شرایط فرد انجام شود.
سخن پایانی
بدن همیشه تغییرات هورمونی را با یک نشانه مشخص اعلام نمیکند. گاهی بینظمی پریود، چند جوش تازه، تغییر وزن یا ریزش مو در کنار هم ظاهر میشوند و توجه بیشتری میطلبند. علائم اختلالات هورمونی در زنان علتهای متفاوتی دارند و تشخیص آنها تنها با دیدن یک نشانه یا یک عدد در آزمایش امکانپذیر نیست. اگر تغییرات بدن تکرار میشوند یا الگوی همیشگی پریود، پوست، مو یا حال عمومی تغییر کرده است، بهتر است علت آن بررسی شود. ثبت زمان شروع علائم و تغییراتی که در طول چند ماه رخ دادهاند، هنگام مراجعه به پزشک اطلاعات مفیدی در اختیار او قرار میدهد. اگر شما هم تجربهای در این زمینه داشتهاید، میتوانید تجربهتان را در بخش دیدگاهها برای ما و سایر مخاطبان مجله جوان ایرانی ثبت کنید.
