آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵ — بر اساس کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵).
📚 فهرست همه‌ی درس‌ها: معنی کلمات فارسی هفتم
درس سیزدهم فارسی هفتم، «اسوه‌ی نیکو»، در فصل پنجم کتاب («اسلام و انقلاب اسلامی») آمده است. این درس با نثری ساده چند ویژگی اخلاقی و رفتاری پیامبر اسلام را بازگو می‌کند؛ مثل مهربانی با فرزندان و خدمتکاران، خوش‌رویی با مردم، احترام به همه و ساده‌زیستی. درس با سه بیت از سعدی در ستایش پیامبر تمام می‌شود و پس از آن حکایت کوتاه «چراغ» از جامی آمده است. در این صفحه معنی واژه‌های دشوار درس را می‌خوانید؛ برای نمونه اُسوه یعنی الگو و سرمشق، عطوفت یعنی مهربانی و دل‌سوزی و محزون یعنی غمگین.
درس سیزدهم فارسی هفتم در یک نگاه
| فصل | نوع متن | نویسنده یا شاعر | پیام اصلی درس | بخش‌های همراه |
|---|---|---|---|---|
| فصل پنجم: اسلام و انقلاب اسلامی | نثر، همراه با سه بیت شعر در پایان | نام نویسنده‌ی متن نثر نیامده است؛ بیت‌ها از سعدی (کلیات، بخش مواعظ) | مهربانی، فروتنی، گذشت و ساده‌زیستی را از یک الگوی نیک بیاموزیم | حکایت «چراغ» از بهارستان جامی |
معنی کلمات درس سیزدهم فارسی هفتم (اسوه‌ی نیکو)
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | اُسوه | الگو، نمونه، سرمشق |
| ۲ | آداب | جمعِ ادب؛ روش‌های درست و پسندیده‌ی رفتار |
| ۳ | اخلاق | جمعِ خُلق؛ خوی‌ها و منش‌های آدمی |
| ۴ | عالَمیان | همه‌ی مردم جهان |
| ۵ | رسول | فرستاده؛ پیامبر |
| ۶ | عطوفت | مهربانی و دل‌سوزی |
| ۷ | پاره‌ی جگر | کنایه از کسی که بسیار عزیز است، مثل فرزند |
| ۸ | سجده | پیشانی را برای عبادت خدا بر زمین گذاشتن |
| ۹ | رأفت | مهربانی، نرم‌دلی |
| ۱۰ | خدمتکاران | کسانی که در خانه‌ی کسی کار و خدمت می‌کنند |
| ۱۱ | مدّت | زمان، دوره‌ای از وقت |
| ۱۲ | تندخویی | بداخلاقی، زود خشمگین شدن |
| ۱۳ | گشاده‌رو | خوش‌رو، کسی که با چهره‌ی باز و خندان برخورد می‌کند |
| ۱۴ | سیما | چهره، صورت |
| ۱۵ | محزون | غمگین، اندوهگین |
| ۱۶ | متفکّر | در فکر فرورفته، اندیشمند |
| ۱۷ | خیره نگاه کردن | زُل زدن؛ چشم دوختن به کسی بدون پلک زدن |
| ۱۸ | اوقات | جمعِ وقت؛ زمان‌ها |
| ۱۹ | پیش‌دستی کردن | زودتر از دیگران کاری را انجام دادن |
| ۲۰ | مجلس | جایی که مردم دور هم می‌نشینند؛ نشست |
| ۲۱ | اختیار کردن | برگزیدن، انتخاب کردن |
| ۲۲ | عیادت | به دیدن بیمار رفتن |
| ۲۳ | همنشین | کسی که با او می‌نشینیم و هم‌صحبت می‌شویم |
| ۲۴ | حدّ لزوم | به اندازه‌ی لازم، نه بیشتر |
| ۲۵ | حضور | حاضر بودن؛ در درس یعنی «در پیش او» |
| ۲۶ | دادخواهی | شکایت بردن و درخواست عدالت برای گرفتن حق |
| ۲۷ | دشنام | ناسزا، حرف زشت |
| ۲۸ | آلودن | ناپاک و آلوده کردن |
| ۲۹ | بدرفتاری | رفتار زشت و ناپسند |
| ۳۰ | حریم | محدوده و مرزی که باید به آن احترام گذاشت |
| ۳۱ | تجاوز کردن | از حد گذشتن، پا را از مرز فراتر گذاشتن |
| ۳۲ | مدارا | نرمی و سازگاری با دیگران |
| ۳۳ | تجمّل | زرق‌وبرق؛ زندگی پرخرج و پر از زینت |
| ۳۴ | منزل | خانه |
| ۳۵ | بانگ | فریاد، آوا، صدای بلند |
| ۳۶ | اذان | ندای بلندی که مردم را به نماز فرا می‌خواند |
| ۳۷ | فرو ماندن | درماندن، کم آوردن، ناتوان شدن |
| ۳۸ | جمال | زیبایی |
| ۳۹ | سرو | درختی همیشه‌سبز با تنه‌ی راست و بلند؛ نماد قامت زیبا |
| ۴۰ | اعتدال | تناسب، هماهنگی و زیبایی اندام |
| ۴۱ | خلیل | دوست؛ لقب ابراهیم پیامبر |
| ۴۲ | مجموع | همه با هم، گرد آمده |
| ۴۳ | ظِلال | جمعِ ظِل؛ سایه‌ها؛ در بیت یعنی پناه |
| ۴۴ | آل | خاندان، خانواده |
معنی ساده‌ی بیت‌ها
- به گفته‌ی شاعر، ماه در زیبایی به پای پیامبر نمی‌رسد و سرو هم در قامت موزون و متناسب، هم‌اندازه‌ی او نیست.
- پیامبران بزرگ پیشین، از آدم و نوح تا ابراهیم و موسی و عیسی، همه در سایه و پناه او گرد آمده‌اند.
- شاعر به خودش می‌گوید: ای سعدی، اگر می‌خواهی عاشق باشی و جوانی کنی، دوست داشتن پیامبر و خاندانش برایت بس است.
کلمات هم‌خانواده درس سیزدهم
| کلمه | هم‌خانواده‌ها |
|---|---|
| آداب | ادب، ادیب، ادبیات، تأدیب |
| اخلاق | خُلق، اخلاقی |
| رسول | رسالت، ارسال، مُرسِل، مُرسَل |
| سجده | سجود، ساجد، مسجد، سجّاده |
| رأفت | رئوف |
| خدمتکار | خدمت، خادم، مخدوم، استخدام |
| محزون | حزن، حزین |
| متفکّر | فکر، تفکّر، افکار |
| اوقات | وقت، موقّت |
| مجلس | جلسه، جلوس، جالس |
| اختیار | مختار، اختیاری |
| لزوم | لازم، ملزوم، الزام |
| تجاوز | جواز، مجاز |
| جمال | جمیل، تجمّل |
| اعتدال | عدل، عادل، عدالت، معتدل |
| مجموع | جمع، جامع، اجتماع، جمعیّت |
مخالف (متضاد) کلمات درس سیزدهم
| کلمه | مخالف |
|---|---|
| گشاده‌رو | ترش‌رو، اخمو |
| محزون | شاد، خوشحال |
| تندخویی | نرم‌خویی، خوش‌خلقی |
| بدرفتاری | خوش‌رفتاری |
| جمع | تنهایی |
| پایین | بالا |
| برخاستن | نشستن |
| نزدیک‌ترین | دورترین |
| بیمار | تندرست |
| دشنام | ستایش |
| بخشیدن | انتقام گرفتن |
| تجمّل | ساده‌زیستی |
| بیشتر | کمتر |
| آلودن | پاک کردن |
هم‌معنی (مترادف) کلمات درس سیزدهم
| کلمه | هم‌معنی |
|---|---|
| اُسوه | الگو، سرمشق |
| عطوفت | مهربانی، دل‌سوزی |
| رأفت | نرم‌دلی |
| سیما | چهره، رخسار |
| محزون | غمگین، اندوهگین |
| دشنام | ناسزا |
| بانگ | فریاد، آوا |
| جمال | زیبایی |
| تندخویی | بدخلقی |
| مدارا | نرمی، سازگاری |
| منزل | خانه |
آرایه‌ها و نکته‌های ادبی درس سیزدهم
- کنایه: «پاره‌ی جگر» در سخن پیامبر درباره‌ی فرزندان، کنایه از بسیار عزیز و دوست‌داشتنی بودن است.
- نماد: در بیت اول، ماه نماد زیبایی و سرو نماد قامت بلند و موزون است و شاعر پیامبر را از هر دو برتر می‌داند.
- مراعات نظیر: در بیت دوم نام چند پیامبر (آدم، نوح، خلیل، موسی، عیسی) کنار هم آمده است.
- تخلّص: سعدی در بیت آخر نام شعری خود را آورده است؛ به این کار تخلّص می‌گویند.
نکته‌های املایی درس سیزدهم
- اُسوه: با «س» نوشته می‌شود، نه «ص».
- عطوفت: با «ع» و «ط» در آغاز و «ت» کشیده در پایان.
- رأفت: همزه روی کرسی «الف» می‌نشیند.
- محزون: با «ح» و «ز»؛ هم‌خانواده‌ی حزن.
- متفکّر: تشدید روی «ک» را فراموش نکنید.
- اوقات: با «ق»؛ جمعِ وقت.
- عیادت: با «ع» آغاز می‌شود.
- حضور: با «ح» و «ض» نوشته می‌شود.
- حریم و لزوم: «حریم» با «ح» و «لزوم» با «ز» است.
- تجاوز: با «ز» در پایان، نه «ذ».
- اذان: با «ذ» نوشته می‌شود.
- اعتدال و ظِلال: «اعتدال» با «ع» و «ظلال» با «ظ» است.
معنی کلمات حکایت «چراغ»
در این حکایت کوتاه از بهارستان جامی، مرد نابینایی شب‌هنگام با چراغی در دست و کوزه‌ای بر دوش راه می‌رود. وقتی کسی می‌پرسد چراغ برای کسی که نمی‌بیند چه سودی دارد، پاسخ می‌دهد که چراغ برای آن است که بی‌توجه‌ها به او نخورند و کوزه‌اش را نشکنند.
| ردیف | کلمه | معنی |
|---|---|---|
| ۱ | نابینا | کور، کسی که چشمش نمی‌بیند |
| ۲ | سبو | کوزه‌ی سفالی |
| ۳ | دوش | شانه |
| ۴ | به چه کار آمدن | چه سودی داشتن، به چه دردی خوردن |
| ۵ | از بهرِ | برای، به خاطرِ |
| ۶ | کوردل | کسی که چشم دلش نمی‌بیند؛ نادان و بی‌توجه |
| ۷ | تاریک‌اندیش | کسی که فکر روشن و درست ندارد |
| ۸ | تنه زدن | هنگام راه رفتن با بدن به کسی خوردن و او را هل دادن |
| ۹ | بهارستان | کتابی از جامی به نثر و نظم، به شیوه‌ی گلستان سعدی |
| ۱۰ | جامی | عبدالرحمان جامی، شاعر و نویسنده‌ی قرن نهم هجری |
سؤال‌های پرتکرار
درس اسوه‌ی نیکو فارسی هفتم درباره‌ی چیست؟
این درس چند نمونه از رفتار پیامبر اسلام با خانواده، خدمتکاران، بیماران و مردم را بازگو می‌کند و او را الگویی برای خوش‌رفتاری معرفی می‌کند. در پایان هم سه بیت از سعدی در ستایش پیامبر آمده است.
پیام درس اسوه‌ی نیکو چیست؟
پیام درس این است که با خانواده و دیگران مهربان و خوش‌رو باشیم، در سلام کردن پیش‌دستی کنیم، به همه احترام بگذاریم، بدرفتاری دیگران با خودمان را ببخشیم و از تجمّل دوری کنیم.
معنی کلمه‌ی اسوه چیست؟
«اُسوه» یعنی الگو و سرمشق؛ کسی که رفتارش را نمونه قرار می‌دهیم و از او پیروی می‌کنیم.
معنی عطوفت و رأفت در درس سیزدهم چیست؟
هر دو به معنی مهربانی‌اند: «عطوفت» یعنی مهربانی و دل‌سوزی و «رأفت» یعنی نرم‌دلی و مهربانی.
یادداشت روش: فهرست واژه‌ها از متن درس در کتاب فارسی هفتم (چاپ ۱۴۰۵) استخراج و معنی‌ها با واژه‌نامه‌ی پایان کتاب وارسی شد؛ معنی‌ها را تحریریه‌ی جوان ایرانی به زبان ساده نوشته است. اگر کتاب شما چاپ دیگری است، ملاک کتاب و معلم است.
